Büyükada Rum Yetimhanesi – I

Bu yazıyı Büyükada Rum Yetimhanesi -2 ile okuyun lütfen.

“Dağın tepesindeki bu dev ahşap yapı, Büyükada Rum Yetimhanesi, tıpkı Atlas okyanusunun dibinde duran Titanic gibi bir hayal olmayacak kadar gerçektir. Ama aynı zamanda gerçek olamayacak kadar da bir hayaldir” diyordu, Bianet’teki eski bir yazısında mimar Korhan Gümüş…

“Tam da bu” diye düşündüm dün Büyükada’nın efsanevi Rum Yetimhanesi’ne bakarken…

Çevremde olup onu görmemiş, ilişki kurmamış insan azmış meğer. Bense hikâyesini bilirdim de dün akşam bir toplantı vesilesiyle ilk defa yanına gittim.

Hemen haberi vereyim: 2018’de, Europa Nostra ve Avrupa Yatırım Bankası’nın ‘Avrupa’nın tehlike altındaki 7 kültürel mirasından biri’ listesine aldığı Büyükada Rum Yetimhanesi’nin restorasyonu için ilk adım atıldı.

RÖLÖVE BİTMİŞ, SPONSORA DÖNÜYOR

İBB iştiraki #BİMTAŞ’ın, ağırlıkla insansız hava aracı ve lazer tarama gibi uzaktan algılama metotları kullanarak yaptığı çalışmalarla yetimhanenin rölövesi bitirilmiş.

2010 yılında, yıllar yıllar sonra yeniden yetimhanenin mülkiyet hakkını kazanan Fener Rum Ortodoks Patrikhanesi, projenin arkasında; dün Kültür Bakanlığı ve farklı ülkelerden temsilciler, sivil toplum kuruluşlarından insanlar, Büyükadalı sanatçı ve yazarlar, okulda eğitimcilik yapmış Yani Kalamaris de vardı toplantıda. Ancak tahmin edebileceğimiz gibi, bu, çok maliyetli bir iş. 

Sponsor ya da sponsorlar gerekiyor, bu bir.

NE AMAÇLA KULLANILACAK?

“Restore edildikten sonra bu binayı kimler, ne amaçla kullanacak? Binanın işlevi ne olacak?” ilk önce bu sorulara yanıt aranıyor, bu iki… (Aslında ilk önce bu soruya yanıt aranıyor olması ne güzel; “Biz bir yapalım, sonra bakarız” huyumuz malum.)

Bu arada halka açık bir yapı olması amaç.

Restorasyon Projesi Koordinatörü aynı zamanda Rum Vakıfları Derneği Başkanı olan Laki Vingas. 

“Biraz rekonstrüksiyon biraz da restorasyon olacak” deniyor; yani bazı yerler onarıma uygun, bazı bölümlerin yıkılıp yeniden yapılması gerekiyor anladığım.

122 YILDIR AYAKTA

Malum Alexandre Vallaury çok iyi bir mimar; yeteneği, birikimi ve entelektüel kimliği nedeniyle Osmanlı üst yönetimi ve Fransız iş çevrelerinin vazgeçilmez mimarı. Osman Hamdi Bey’in ‘Mimar-ı Şehir’ dediği kişi.

Anlatacağım, binayı otel-kumarhane olarak tasarlıyor (ikinci dosyada var, okuyunuz). Dev bir ahşap yapı, 122 yıldır ayakta. Hem de son yıllarda çatısında yüzde 50’den fazla çökme olmasına, yukardan aşağıya yağmur, kar ve güneş almasına rağmen. 

Alt katların daha az zarar gördüğü belirtildi mesela basın toplantısında. Neredeyse bayağı sağlam bölümleri olsa da, uzun zamandır çökme tehlikesi var ve bu nedenle içeri giriş patrikhane izni olmaksızın yasak.

AVRUPA’NIN EN BÜYÜK, DÜNYA’NIN İKİNCİ BÜYÜK MUHABBETİ

Ama bu büyüklükle bir yapının böyle kalabilmesi ilginç. “Avrupa’nın en büyük, dünyanın ikinci büyük ahşap yapısı” deniliyor. “Ahşap karkas sistemde inşa edilmiş olan yapı, 23.000 m2 lik bir bahçenin içinde yaklaşık 3000m2 oturuma sahiptir. Yapı ana ve yan bölümler olmak üzere üç kısımdan oluşur. Yan bölümler 6, ana bölüm ise 5 katlıdır” diyor adalidergisi.com‘daki raporda.

Bu arada bir yere sürekli “dünyanın en büyük ikinci”si denildiğinde insan hep birinciyi merak ediyor. Lütfen konuşma yapanlar, yazı yazanlar, meraklı insanların takıklıklarını dikkate alın:) Tōdai-ji dünyanın en büyük ahşap yapısı sanırım, Japonya’da bir Budist tapınağı. İngilizce arama yaptığımda Norveç’teki ‘Mjøsa Tower’ çıkıyor karşıma, çünkü çok uzun, en uzun olabilir ama sıralama ona göre yapılsa herhalde Rum Yetimhanesi Avrupa birincisi olamazdı. 

Zaten birinci, ikinci ‘bu durumda’ çok da önemli olmasa gerek!

Ama sürekli telaffuz edilince… Konuya döneyim

‘SIRADAN BİR AHŞAP BİNA DEĞİL BU

Binanın teknik durumuyla ilgili yine mimar Korhan Gümüş’ün 2018 tarihli bianet yazısından yararlanacağım:

“Yapının kimi yerlerindeki hasara dışarıdan baktığınızda ‘Eğer bu ölçüde dış kaplamaları, çatısı hasar gördüyse, muhtemelen geriye korunacak fazla bir şey kalmamıştır’ diye düşünebilirsiniz, doğal olarak. Görünüm ürkütücü. Ancak biraz yapıyı keşfetmek için çaba gösterdiğinizde durum değişiyor. Çünkü Yetimhane sıradan bir ahşap yapı değil.

Suya maruz kalmasına rağmen bugüne geldi.

İçeri girdiğinizde ve daha ilk bakışta bu cesametteki bir yapının dönemin sıradan ahşap yapılarından farklı olarak, özel bir strüktürel konsepsiyonla tasarlandığı hemen fark ediliyor.

Yani yapı ilk aşamada, bir otel olarak tasarlanırken, bilinen ahşap yapı detaylarından bir bütün olarak farklı bir taşıyıcı sistemle gerçekleştirilmiş.

Örneğin döşemelerde 40 cm aralıkla kullanılan 40×10 cm’lik kirişleme sisteminin bunca su almaya rağmen sağlam olduğu görülüyor. Bu ahşaplar suya maruz kalmalarına rağmen havalandırma sayesinde neredeyse beton bir yapıdan daha sağlıklı bir şekilde bugüne gelmişler.

Bu kirişleme sistemi tavanlarda ayrıca 5×15 cm’lik gibi gözüken daha sık merteklerle kaplamayı tutmak üzere tamamlanmış.”

Bu yazıyı Büyükada Rum Yetimhanesi -2 ile okuyun lütfen.

* Bu yazıyla birlikte şu söyleşiyi de dinleyebilirsiniz. Hoş olur. 

Açık Radyo-İstanbul Ansiklopedisi’nde, Cem Erciyes ile Kansu Şarman’a, Rum Vakıfları Derneği Başkanı Laki Vingas anlatıyor.

Fotoğrafların notu: Büyükada Rum Yetimhanesi’nin güncel ve şahane olmayan fotoğraflarını ben çektim. İlk yazıda benim içinde olduğum, kapak yaptığımız fotoğrafı Yasemin Giritli İnceoğlu çekti. Öğrenci kimliği fotoğrafı 206 Odalı Sessizlik adlı sergiyle ilgili haberlerden. Eski fotoğraflar internette oradan buradan. İkinci yazıdaki fotoğraflar Stelyo Berberakis’in bbc için yazdığı haberden. Ve Ziya Tacir fotoğrafları var; muhteşemler. 2012 yılında içeride özel izinle çekmiş. Linki de burada

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on telegram
Telegram
Share on facebook
Facebook

YORUMLAR

1 Yorum

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Şişhane

Rossolimo Apartmanı

Siyah beyaz -şahane- fotoğrafı @ferikeuy_platform hesabında “1960-Maçka’da bir Apartman” alt yazısıyla gördüm. O kadar tanıdık geliyor ki… Sonra! Maçka’da değil… Binanın, Tepebaşı’ndaki İstanbul Araştırmaları Enstitüsü olduğunu fark ettim. BİRKAÇ KEZ DEĞİŞMİŞ İSMİ Mimar Guglielmo Semprini’nin (G.Semprini, Architetto) imzasını çekmiştim, altında da yenileme projesini yapan Sinan

Devamı »
Florya

Florya Atatürk Deniz Köşkü

İçinde kabul salonu, yatak odaları, banyo ve kütüphane olan köşk, karadan 70 metre uzaklıkta deniz tabanına dikilen kazıklar üstüne inşa edilmiş; ahşap bir iskele yolla karaya bağlanmış.  Deniz Köşkü, İstanbul Belediyesi tarafından 1935 yılında, 43 gün gibi kısa bir sürede tamamlamış. 14 Ağustos’ta kullanıma açılmış.

Devamı »
Gümüşsuyu

Kunt Apartmanı

İlginç balkon yapısıyla dikkatimi çeken bana yan komşularına göre hep “daha yeni bir tarihte yapılmış” izlenimi veren bir yapı. Ben buraya daha derin bakacağım. Ama bir ipucu bulmuşken konuk yazarım Aslı Örnek. ‘DAİRENİN HER YANINDAN LÜKS AKIYORDU’ “Bir dönem Gümüşsuyu’ndaki Kunt Apartmanı’nın sakinlerinden biri de

Devamı »
Çankaya

Cin Ali Apartmanı

Cin Ali birkaç nesil için malum sembol kitap-karakterdi, onu bilmeyeni düşünemiyorum bile… Instagram’daki @nornek hesabımın hikayelerinden bunları paylaşmıştım; Tuba Hanım (Instagram’da  @to_be) bana mesaj atmış; “Remziye ve Rasim Kaygusuz’un kızlarının kurduğu Cin Ali Müzesi’ni biliyorsunuzdur değil mi? Kavaklıdere’de bir Ankara apartmanı hem de!” yazmış. “Bilmiyorum”

Devamı »
Kefeliköy

Dikranyan Efendi Yalısı

Bu projeyle -sanal alemde de olsa- ne ilginç, ne güzel insanlar tanıyorum. Dimitri (Vafiadis) Daravanoğlu, yaklaşık 5 yıldır, sözlü tarihin izinde bir aile müzesi projesi üzerinde çalışıyormuş. O, Rum, Ermeni ve İtalyan asıllı bir ailenin İstanbul’daki son üyelerinden. Instagram’da yürüttüğü @2mi3museum Dimitri’nin Müzesi Projesi kapsamında

Devamı »
Çankaya

Türk Dil Kurumu Binası

Bir süredir mimarların da beğendikleri, onlar için özel olan yapıların kaydını tutmak istiyordum. Bunun için ilk önce tanıdığım kişileri taciz etmeye başladım. İyi ki de yapmışım!  Kısa süre önce Nasıl Olunur’da söyleştiğimiz #NevzatSayın’a da yazdım; “Bana sizin için önemli bir yapıyı yazar mısınız? Nevzat Sayın

Devamı »
Ulus

Erzurumlu Nafiz Bey Apartmanı

Benim anlatmak istediğim apartman bir tesadüfle görüp fotoğraflarını çektiğim, sonra “Kent müzesi olacak” haberlerindeki bir fotoğrafla “Aaa benim gördüğüm apartman” dediğim bir bina… ANKARA’NIN İLK KALORİFERLİ, ASANSÖRLÜ APARTMANI Ankara’da çok sevdiğim Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nden çıktıktan kısa bir süre sonra binayı gördük ve otomobille başka güzel

Devamı »