Efi Apartmanı

Birkaç makalede konum Sabiha Rüştü Bozcalı ve evleri. İlk ev, Efi Apartmanı. 1950’lerden, film sahnesi gibi bir fotoğraf var hemen aşağıda. Sabiha Rüştü Bozcalı merdivenlerde, ortada. Fotoğraf 1950’lerden. Oturanlar Nazlı Tlabar ile Rüştü Bozcalı; merdivende Handan Bozcalı, Sabiha Bozcalı, Cemil Tlabar ve evin bir çalışanı. 

Peki kim bu Sabiha Bozcalı? -Belki de- Türkiye’nin ilk kadın illüstratörü, ressam ve çalıştığı günlerde çok öyle adlandırılmasa da bugünden yaptığı işlere bakınca kesinlikle bir grafik sanatçısı.

En çok bilinen özelliklerinden biri, Reşat Ekrem Koçu’nun ünlü İstanbul Ansiklopedisi’ni resimleyen kişilerden biri olması; 11 ciltte 901 çizimi var. Üstelik Koçu’nun gözdesi, daha çok telif verebilse hep Bozcalı ile çalışacak kendisi.

Sabiha Hanım, uzun yıllar Milliyet Gazetesi’nin de çizeri; bu net, bu asli işlerinden. Başka gazetelerde de çizer olarak anılmasının nedeni belki de Koçu; çünkü Koçu bir yere tefrika verdiğinde -ki çok gazetede yazabiliyor- Bozcalı’nın çizeri olmasını istiyor.

METKUPLAR SENİ SÖYLER….

Eminim ki fotoğraf da size biraz hissettirmiştir, Bozcalı köklü, zengin, iyi eğitimli, ilişkileri olan bir aileden geliyor.

Dahiliye Nazırı Memduh Paşa’nın kızı Handan Hanım ile Bahriye Nazırı Bozcaadalı Hasan Paşa’nın oğlu Amiral Rüştü Paşa’nın ikinci çocuğu. Abisi Alinur Bozcalı sayesinde de ben -neredeyse- hangi dönem nerede oturduğunu öğrenebiliyorum Sabiha Hanım’ın.

Çünkü yurtdışında ve bulunduğu her yerden mektup gönderiyor! 

Çünkü Sabiha Hanım yıllar ve yıllar boyunca her mektubu zarfıyla saklıyor, günlükler tutuyor. Ve -şükür ki- SALT Araştırma, Şehir Üniversitesi Taha Toros arşivleri bunları şahane bir şekilde sergiliyor (siz de online izleyebilirsiniz). SALT’taki Ressam Sabiha Rüştü Bozcalı sergisi de harikaymış.

3 DİL, ŞAHANE HOCALAR

1903 ya da 1904 doğumlu Hatice Sabiha Rüştü Bozcalı, kendisi gibi sanatçı annesinin teşvikiyle, 5-6 yaşında resme başlamış ve 95-96 yıl süren yaşamının neredeyse yarısını eğitimle geçirmiş.

15 yaşında sanat eğitimi için yurtdışına gönderilmiş, Münih’ten Roma’ya, Paris’ten İstanbul’a farklı ülke ve şehirlerde Paul Signac, Giorgio de Chirico, Lovis Corinth, Moritz Heymann, Karl Caspar, Feyhaman Duran, Namık İsmail gibi hocaları olmuş.

İtalyanca, Almanca ve Fransızca biliyormuş.

‘İNŞALLAH AFİYETLE OTURURUZ’

Günlük tutmak ile refahın bir ilişkisi var mı diye düşünürüm bazen; niye günlük tutmadığımıza dair fikirler ortaya koyarken… (Ama öyle olsa Anne Frank günlük tutmazdı).

Sabiha Rüştü Bozcalı -iyi ki- günlük tutmuş, yine iyi ki bunlar mümkün olduğunda bir arada tutulmuş, Tlabar ailesince bunu değerli bulan SALT’a bağışlanmış.

Bozcalı’nın 1941 yılı ajandasından: “12’sinde Kireç’ten Mis Sokak Efi Apartmanı’na taşındık. İnşallah, afiyetle otururuz.”

25 Eylül 1941’de babasıyla Beyoğlu’na inmiş, muhallebi yiyip o evi tutmuşlar. 12 Ekim ise taşınma…

‘Kireç’ neresi? O yarın…

Mis Sokak Efi Apartmanı penceresinden resmi, eskizi de var Sabiha Hanım’ın.

Önceki gün gittim.

Efi Apartmanı taş gibi duruyor. Altındaki ocakbaşı bile bozmamış.

Çizimlerden belli ki Sabiha Hanım Üst katlardan birinde okurmuş, şimdilerde bir daire kiralık, içi eskisi gibi değil, çok değişmiş ama anlaşılan 3+1, 200 metrekare daireler.

Burası Bozcalı’nın yurtdışında yaşadığı yerler haricinde İstanbul’da yaşadığı ilk apartman dairesi bile olabilir.

Sonra Gümüşsuyu ve Nişantaşı’nda…

Efi Apartmanı’nın bir dönem Ermeni ya da Rum mimarlar tarafından yapıldığını düşünüyorsam da sadece bir tahmin. 

Bu konuda okuyabileceğiniz çok kaynak var.

Ben Emin Nedret İşli ile Ömer Durmaz sohbetini çok sevdim onu da buraya ekleyeyim.

Kuzeninin reklam ajansına -bir dönem de isimsiz- grafik tasarımlar yapan, ansiklopedi ve dergiler için desenler yapan, resimlerini bugün az görebildiğimiz Bozcalı’nın resimlediği kitapları da şöyle bırakayım:

  • Orhan Veli (Türkçeye uyarlayan) La Fontaine Masalları, 2 Cilt, İstanbul, 1943
  • Reşat Ekrem Koçu, İstanbul Ansiklopedisi, İstanbul, 1945
  • Dorothy Blatter, The Turkish Twins, (çeviren: Cahit Uçuk), 1956
  • Nezihe Araz, Anadolu Evliyaları ve Yunus Emre, İstanbul, 1958
  • Reşat Ekrem Koçu, Osmanlı Padişahları, İstanbul, 1960
  • Reşat Ekrem Koçu, Forsa Halil, İstanbul, 1962
  • Reşat Ekrem Koçu, Patrona Halil, İstanbul, 1967
  • Reşat Ekrem Koçu, Kabakçı Mustafa, İstanbul, 1968

* Apartman fotoğraflarını ben çektim, Sabiha Hanım’ın fotoğrafları SALT Research‘den; minnettarlıkla:)

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on telegram
Telegram
Share on facebook
Facebook

YORUMLAR

1 Yorum

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Maltepe

Bakireler Anıtı

Süreyya İlmen, 2. Abdülhamid’in seraskerlerinden Rıza Paşa’nın oğlu. Aileden zengin. 1. Dünya Savaşı’ndan sonra askerlikten ayrılıp ticarete atılınca daha da zengin oluyor. Milletvekilliği de yapıyor. Süreyya Paşa, ülkeye batı kültürünü getirmek için çalışan insanlardan. 1939 yılında Maltepe sahilindeki sebze bahçesini plaja dönüştürme kararı alıyor ve

Devamı »
Arnavutköy

Çamlıbel Apartmanı

Faruk Nafiz Çamlıbel. Tam bir İstanbullu… Ama Anadolu tecrübesiyle, uzun yolculukları, algı ve vicdanıyla Anadolu’nun da şairi. Tiyatro oyunlarından romana şiirden başka alanlarda da ürün vermiş, her daim öğretmenlik de yapmış, Behçet Kemal Çağlar ile birlikte Onuncu Yıl Marşı’nı yazmış bir isim.  Han Duvarları’nın yazarı malum. Meğer

Devamı »
Gümüşsuyu

Cili Apartmanı

Cili Apartmanı’nı girişinden tanıdım, zaten ‘özel tasarlanmış girişler’e bayılırım. Sarmaşıklarla kaplı kapıda, eski kalmış (güzel) ismini zor okudum ama o. Rengi yeşil olmuş. Duruyor! Oh! Mimar Zeki Sayar; eski fotoğraflar Foto İskender’in. BASMA KALIP DEĞİL! İşte Zeki Sayar’ın mimarı olduğu apartman hakkındaki bilgiler, kendi çıkardığı

Devamı »
Harbiye

Surp Agop Sıra Evleri

Bu sıra evleri, Fransa’da okumuş Osmanlı döneminin Ermeni mimarlarından Aram Tahtacıyan tasarlıyor; amaç, Elmadağ Surp Agop Hastanesi Vakfı’na gelir sağlamak. Daha sonra bu evler hastanede kalan, yaşayan bazı yoksul insanların da yaşam yeri oluyor. Afife Batur arşivlerinden anladığım, hastaneye çok gider olmasın diye kullanılan malzemede

Devamı »
Nişantaşı

Keçeci Apartmanı

Duygu Aydemir, tam da burada yapmak istediğim şeylerden birini gerçekleştirmem için bana şahane bir mesaj atmış. Bir binanın hikâyesi olması için illa ki içinde dünyaca ünlü şahsiyetlerin oturması ya da Art Nouveau öğelerle süslü olması gerekmiyor.  Bugün Nişantaşı’nda bir ailenin 4, hatta Duygu Hanım’ın 11

Devamı »
Gümüşsuyu

Ercümend Kalmık Müzesi

Gümüşsuyu’nda önünden yüzlerce kere geçtim. İlginç buldum, müzenin tabelasına baktım ama…  1- Hiç içine giremedim, kapalıydı hep ya da ben öyle değilken bile o izlenime kapıldım. (Ama içinin fotoğraflarını görünce bin pişman oldum, kapıyı onlarca kere çalmadığıma. İçin ikinci paylaşımda)  2- Resme bu kadar meraklıyımdır,

Devamı »
İkitelli

Sabah Gazete Binası

Sabah Gazetesi binasının proje yapımına 1987 yılında başlanmış, 1988’de başlayan inşaat 1990 yılında bitmiş. Yıl 95, daha 17 yaşındayım ve en kötüsü kendimi solcu sanıyor (!), Sabah Gazetesi’ni de ‘fan fin fon’ olarak görüyorum. Stajım oraya çıkıyor, beni almıyorlar; uzun hikâye ne yapıp edip güya

Devamı »