Efi Apartmanı

Birkaç makalede konum Sabiha Rüştü Bozcalı ve evleri. İlk ev, Efi Apartmanı. 1950’lerden, film sahnesi gibi bir fotoğraf var hemen aşağıda. Sabiha Rüştü Bozcalı merdivenlerde, ortada. Fotoğraf 1950’lerden. Oturanlar Nazlı Tlabar ile Rüştü Bozcalı; merdivende Handan Bozcalı, Sabiha Bozcalı, Cemil Tlabar ve evin bir çalışanı. 

Peki kim bu Sabiha Bozcalı? -Belki de- Türkiye’nin ilk kadın illüstratörü, ressam ve çalıştığı günlerde çok öyle adlandırılmasa da bugünden yaptığı işlere bakınca kesinlikle bir grafik sanatçısı.

En çok bilinen özelliklerinden biri, Reşat Ekrem Koçu’nun ünlü İstanbul Ansiklopedisi’ni resimleyen kişilerden biri olması; 11 ciltte 901 çizimi var. Üstelik Koçu’nun gözdesi, daha çok telif verebilse hep Bozcalı ile çalışacak kendisi.

Sabiha Hanım, uzun yıllar Milliyet Gazetesi’nin de çizeri; bu net, bu asli işlerinden. Başka gazetelerde de çizer olarak anılmasının nedeni belki de Koçu; çünkü Koçu bir yere tefrika verdiğinde -ki çok gazetede yazabiliyor- Bozcalı’nın çizeri olmasını istiyor.

METKUPLAR SENİ SÖYLER….

Eminim ki fotoğraf da size biraz hissettirmiştir, Bozcalı köklü, zengin, iyi eğitimli, ilişkileri olan bir aileden geliyor.

Dahiliye Nazırı Memduh Paşa’nın kızı Handan Hanım ile Bahriye Nazırı Bozcaadalı Hasan Paşa’nın oğlu Amiral Rüştü Paşa’nın ikinci çocuğu. Abisi Alinur Bozcalı sayesinde de ben -neredeyse- hangi dönem nerede oturduğunu öğrenebiliyorum Sabiha Hanım’ın.

Çünkü yurtdışında ve bulunduğu her yerden mektup gönderiyor! 

Çünkü Sabiha Hanım yıllar ve yıllar boyunca her mektubu zarfıyla saklıyor, günlükler tutuyor. Ve -şükür ki- SALT Araştırma, Şehir Üniversitesi Taha Toros arşivleri bunları şahane bir şekilde sergiliyor (siz de online izleyebilirsiniz). SALT’taki Ressam Sabiha Rüştü Bozcalı sergisi de harikaymış.

3 DİL, ŞAHANE HOCALAR

1903 ya da 1904 doğumlu Hatice Sabiha Rüştü Bozcalı, kendisi gibi sanatçı annesinin teşvikiyle, 5-6 yaşında resme başlamış ve 95-96 yıl süren yaşamının neredeyse yarısını eğitimle geçirmiş.

15 yaşında sanat eğitimi için yurtdışına gönderilmiş, Münih’ten Roma’ya, Paris’ten İstanbul’a farklı ülke ve şehirlerde Paul Signac, Giorgio de Chirico, Lovis Corinth, Moritz Heymann, Karl Caspar, Feyhaman Duran, Namık İsmail gibi hocaları olmuş.

İtalyanca, Almanca ve Fransızca biliyormuş.

‘İNŞALLAH AFİYETLE OTURURUZ’

Günlük tutmak ile refahın bir ilişkisi var mı diye düşünürüm bazen; niye günlük tutmadığımıza dair fikirler ortaya koyarken… (Ama öyle olsa Anne Frank günlük tutmazdı).

Sabiha Rüştü Bozcalı -iyi ki- günlük tutmuş, yine iyi ki bunlar mümkün olduğunda bir arada tutulmuş, Tlabar ailesince bunu değerli bulan SALT’a bağışlanmış.

Bozcalı’nın 1941 yılı ajandasından: “12’sinde Kireç’ten Mis Sokak Efi Apartmanı’na taşındık. İnşallah, afiyetle otururuz.”

25 Eylül 1941’de babasıyla Beyoğlu’na inmiş, muhallebi yiyip o evi tutmuşlar. 12 Ekim ise taşınma…

‘Kireç’ neresi? O yarın…

Mis Sokak Efi Apartmanı penceresinden resmi, eskizi de var Sabiha Hanım’ın.

Önceki gün gittim.

Efi Apartmanı taş gibi duruyor. Altındaki ocakbaşı bile bozmamış.

Çizimlerden belli ki Sabiha Hanım Üst katlardan birinde okurmuş, şimdilerde bir daire kiralık, içi eskisi gibi değil, çok değişmiş ama anlaşılan 3+1, 200 metrekare daireler.

Burası Bozcalı’nın yurtdışında yaşadığı yerler haricinde İstanbul’da yaşadığı ilk apartman dairesi bile olabilir.

Sonra Gümüşsuyu ve Nişantaşı’nda…

Efi Apartmanı’nın bir dönem Ermeni ya da Rum mimarlar tarafından yapıldığını düşünüyorsam da sadece bir tahmin. 

Bu konuda okuyabileceğiniz çok kaynak var.

Ben Emin Nedret İşli ile Ömer Durmaz sohbetini çok sevdim onu da buraya ekleyeyim.

Kuzeninin reklam ajansına -bir dönem de isimsiz- grafik tasarımlar yapan, ansiklopedi ve dergiler için desenler yapan, resimlerini bugün az görebildiğimiz Bozcalı’nın resimlediği kitapları da şöyle bırakayım:

  • Orhan Veli (Türkçeye uyarlayan) La Fontaine Masalları, 2 Cilt, İstanbul, 1943
  • Reşat Ekrem Koçu, İstanbul Ansiklopedisi, İstanbul, 1945
  • Dorothy Blatter, The Turkish Twins, (çeviren: Cahit Uçuk), 1956
  • Nezihe Araz, Anadolu Evliyaları ve Yunus Emre, İstanbul, 1958
  • Reşat Ekrem Koçu, Osmanlı Padişahları, İstanbul, 1960
  • Reşat Ekrem Koçu, Forsa Halil, İstanbul, 1962
  • Reşat Ekrem Koçu, Patrona Halil, İstanbul, 1967
  • Reşat Ekrem Koçu, Kabakçı Mustafa, İstanbul, 1968

* Apartman fotoğraflarını ben çektim, Sabiha Hanım’ın fotoğrafları SALT Research‘den; minnettarlıkla:)

 

EFİ KİM? EFTIMIA LEONTIDIS

Bu arada yazı yayınlandıktan bir yıl kadar sonra gelen şahane bilgiyi, Selçuk Uzun’un yazdığı yorumla öğrendim; Efi adı Eftimia’nın kısaltılmışı imiş. Eftimia Spiridou Leontidis’in yani…  Selçuk Bey’in 6 Kasım 2022 tarihli mesajını buraya ekliyorum:

“Merhaba. Medyascope sitesinde sizinle yapılan röportajdan sonra sayfanızda Efi Apartmanı ile ilgili sayfayı buldum. Efi adı Eftimia’nın kısaltılmışıdır. Leontidis ailesinden Menelaos Leontidis’in eşidir. Kızlık soyadı Spiridou. Binayı satın aldıklarını sanıyorum. Menelaos´un 2 erkek çocuğu vardır: Kleanthis ve Achilleas. Menelaos 1946´da, Eftimia 1961 yılında vefat ettiler. Baba Kleanthis ve anne Ekaterini ile birlikte mezarları Kurtuluş´taki Aya Lefter (aia lefter Kilisesi) mezarlığındadır.

Menelaos ve Eftimia´nın çocuklarından Kleanthis, 1964 sürgününde ilk gönderilen sürgünlerden. Daha sonra Achilleas sürgün ediliyor. Bu bilgiler Achilleas’in oğlu Kleanthis (Leontidis ailesinin 5. nesili) tarafından da doğrulanmıştır. Bu bilgiler yakında yayınlanacak Leontidis ailesi ile ilgili kitapta yer almaktadır.”

YOLLARI KESİŞENLER

Yolu Efi Apartmanı ile kesişen binaları aşağıda görebilirsiniz. Bu binaların hikâyelerini birlikte okumanızı öneririz.

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

4 Yorumlar
  • Pingback:Memduh Paşa Yalısı | Her Umut Ortak Arar
    Tarih: 21:30h, 13 Eylül Cevapla

    […] apartman dedektifliğimi bugün yalı dedektifliğine terfi ettiriyorum… (Bu yazıyı Efi Apartmanı ile birlikte […]

  • Selçuk Uzun
    Tarih: 16:41h, 06 Kasım Cevapla

    Merhaba. Medyascope sitesinde sizinle yapılan röportajdan sonra sayfanızda Efi Apartmanı ile ilgili sayfayı buldum. Efi adı Eftimia´nın kısaltılmışıdır. Leontidis ailesinden Menelaos Leontidis´in eşidir. Kızlık soyadı Spiridou. Binayı satın aldıklarını sanıyorum. Menelaos´un 2 erkek çocuğu vardır: Kleanthis ve Achilleas. Menelaos 1946´da, Eftimia 1961 yılında vefat ettiler. Baba Kleanthis ve anne Ekaterini ile birlikte mezarları Kurtuluş´taki Aya Lefter (aia lefter Kilisesi) mezarlığındadır.Menelaos ve Eftimia´nın çocuklarından Kleanthis, 1974 sürgününde ilk gönderilen sürgünlerden. Daha sonra Achilleas sürgün ediliyor. Bu bilgiler Achilleas´in oğlu Kleanthis (Leontidis ailesinin 5. nesili) tarafından da dogrulanmıştır. Bu bilgler yakında yayınlanacak Leontidis ailesi ile ilgili kitapta yer almaktadır.

  • Selcuk Uzun
    Tarih: 14:46h, 11 Kasım Cevapla

    Kusura bakmayin. 1974 sürgünü degil 1964 sürgünü olacakti.

    • Nilay Örnek
      Tarih: 19:01h, 11 Kasım Cevapla

      ne demek düzeltiyorum:)

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Gümüşsuyu

Hariciye Nezareti (Tevfik Paşa) Konağı

Bir sokak ismi merak ettim ve bu sayede neler öğrendim!? Başlayalım… Ertem Eğilmez’in ‘Salak Milyoner’ başta pek çok filminin çekimine şahitlik eden, bugün T24’ün kurucusu Doğan Akın’a ait olan Gümüşsuyu’ndaki dairesini, Türel Apartmanı‘nı yazarken şöyle bir cümle yazmıştım: “Bina, Gümüşsuyu’nda Park Otel’in hemen öncesinde Hariciye Konağı Sokak’ta

Devamı »
Fatih

Osman Nuri Ergin Evi

Ben sokak isimlerinin -özellikle İstanbul’da- değişmesinden pek de hazzetmem. Vatandaşların koyduğu sokak isimleri bilgi verir… Sokak ismi kimi zaman oradaki bir çiçekten bahseder, kimi zaman da sokağın dik yokuşuna gönderme yapar. Ama tabii bu 1920’lerde sorun olmuş. Çünkü çok fazla mükerrer sokak ismi var. Onlarca

Devamı »
Bakırköy

Resneliler Köşkü

Ben, Bakırköy’ü bilen herkesin anımsayacağı bu köşkle büyüdüm denilebilir. Anneannem ile dedemin evi bu köşkün sokağındaydı. Ama İncirli Caddesi’ndeki bu meşhur, koruma altındaki köşkün adını çok geç öğrendim. Hâlâ da bölgede yaşayıp bilmeyen çoktur: Resneliler Köşkü. İçinde pek de yaşam belirtisi olmayan eski bir ahşap

Devamı »
Kurtuluş

Zümrüt Palas

Ressam Hamit Görele. Resimlerine aşina olmayanlar bile bilir ismini diye düşünüyorum. Özetle… Giresun’da doğmuş, Güzel Sanatlar Akademisi’nde Hikmet Onat ve İbrahim Çallı’nın öğrencisi olmuş, 1928’de mezun olduktan sonra Avrupa Resim Yarışması’nda ikinci olmuş, devlet bursuyla Paris’e giderek Andre Lhote ve Fernand Leger’in atölyelerinde öğrenim görmüş. 

Devamı »
Asmalımescit

Asmalı Mescit 74, Asmalımescit 47

“1901 doğumlu gazeteci Fikret Adil Kamertan, Asmalımescit 74 adlı İstanbul’un bohem hayatını anlattığı, kendi ifadesiyle, “romanımsı hakikat, hakikatimsi roman”ında Asmalı Mescit’i böyle tanımlıyor. Çıkardığı Artist ve S.E.S. (Sanat, Edebiyat, Sosyoloji) dergileri alanında öncü yayınlar olarak biliniyor. Çalıştığı gazetelerde haber, fıkra, röportaj ve sanat eleştirileri yayınlanıyor;

Devamı »
Kurtuluş

Baraz Apartmanı

“Dedem ihaleyle satın almış burayı. Biz ailece, yıllarca burada yaşadık. Sakin bir mahalleydi burası. Kurtuluş Caddesi’nin arkası boş araziydi. Bu sokaklarda futbol oynardık. Kurtuluş, İstanbul’un en medeni yeriydi. Kapılara kilit vurulmazdı” diye anlatıyor Türkiye’nin ilk sanat galerisi sahiplerinden Yahşi Baraz…  “Burayı” dediği yer Kurtuluş Caddesi,

Devamı »
Karaköy

Alemdar Kardeşler Büro Binası (Şeref Hanı)

Öyle aynı ki ‘merak yolu’; çok güldüm.  Enteresan olan ise Erdal Bilgen’in aslen bir banka, bankacılık blogu yapıyor olması:) Kendisine bir e-posta attım, izin istedim. İlk defa hiçbir bilgisini kontrol etmeden bir yazıyı, birkaç cümle düzelterek yayınlıyorum. YARIŞMA DÜZENLENDİ AMA…. “1920 yılında yapılan Karaköy Palas’ın

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.