Ercümend Kalmık Müzesi (Skarlatos Evi)

İstanbul Gümüşsuyu’nun en özel binalarından biri; kapısındaki tabelaya göre Ercümend Kalmık Müzesi ancak yıllardır kapalı.

Daha önce Kazım Taşkent’in Ayaspaşa’da yaşadığı Doğan Apartmanı hakkında yazdığımda, pek çok aile üyesinin komşu binalarda yaşadığını aileden olan ve bana yurtdışından yazan İpek Alp’ten öğrenip o binaları da yazmıştım. Apartman 23 ve orada yaşayan Ayşe Kalmık da bahsettiğim kişilerden biriydi. Ayşe Hanım ressam eşinin ölümünden sonra 1997’de Türkiye’nin tek bir ressama ayrılmış ilk müzesini açmıştı (Fotoğrafta karı-koca görünüyorlar).

1964 SÜRGÜNÜNDEN SONRA…

Peki 90’lar öncesinde mesela 50’lerde bu yapıda oturanlar kimlerdi? Bunu öğrendim. Hislerimi belli etmeden yazmaya çalışayım.

İstanbul Gümüşsuyu’ndaki -adı belki de 1955’ten beri kullanılmayan- Lambropoulos Apartmanı hakkında yazarken, bina hakkında pek çok bilgiyi öğrendiğim avukat Osman Kuray ve yine onun gibi avukat olan babası Ahmet Tevfik Kuray’dan bahsetmiştim.

Yıllar içinde ülkedeki varlıkları azalan Rum cemaatin güvendiği avukatlardan olan Kudayların pek çok ilginç, hüzünlü, derin hikâye duyduğu tahmin edilebilir.

16 Mart 1964 de İstanbul Rumları için Türkiye’den sürülmelerinin, travmatik bir dönemin başlangıcı.

Osman Bey ile Gümüşsuyu sohbeti ederken Saray Arkası Sokak’taki ‘kırmızı bina’dan da konu açıldı. Daha önce hakkında yazdığım; Ercümend Kalmık Müze binası…

SKARLATOS AİLESİ

Yazar Defne Suman, 2023 yılı içinde bir ara bana şu mesajı attı: “Eski sahibinin Michael Skarlatos adlı bir Rum olduğunu biliyorum. Kız kardeşi Sofia ile bu evde büyümüşler. Michael daha sonra Robert Kolej’de öğretmen olmuş. Aile 1964 Rum sürgünü esnasında sınırdışı edilmiş. Evlerini de arkalarında bırakmak zorunda kalmışlar. Bay Skarlatos şimdi 103 yaşında. Halen Atina’da yaşıyor. Gelirsen tanıştırırım.”

Ben de araştırırken bir New York gazetesinde, 1960 yılının 14 Haziran’ında İstanbul Amerikan Hastanesi’nde, oğulları Michael Jr.’ın dünyaya geldiğini gördüm.

103 yaşındaki biri benim gelmemi bekleyecek gibi Defne’ye “Çok isterim” yazdım ama sonra bu mevzuuyu bir kenara bıraktım.

‘EVİ GÖRÜNCE AĞLAMAKTAN FENALAŞTILAR’

Osman Kuray ise şunları anlattı: “O evin satışını 1991’de ben yaptım. Beyoğlu Gümüşsuyu, Saray Arkası Sokak, 274 – 724 ada, 1940 yılı, Sofia yani annelerinin adına kayıtlı. Michael (Mihail gibi söyledi bunu Osman Bey. İsimleri yanlış yazıyor olabilirim), Maria, Ekatarini, mirasçıları. 1964 yılında kovuluyorlar

İki kardeş kaldılar en son, ikisi de Atina Üniversitesi’nde hoca…

Akşam yemeğinde kapıya polis geliyor. Yemek tabaklarını bile masada bırakıyorlar, bir odaya kilitliyorlar bütün eşyalarını evin anahtarını yandaki bakkala bırakayorlar. Hükümet el koymuştu. Babaları Atina’da öldü. Biz mirasçılığı kanıtladık. Babam sağdı. Evi Türkiye’ye gelen iki kardeşle birlikte açtık. Oda 1964 yılından beri kilitli! İçerde o yemek tabakları küflenmiş vaziyette, halılar tahta kurusu, tozdan kapkara olmuştu. Koskoca adamlar ağlamaktan fenalaştılar.

Buradan gidenlerin en büyük travması dönersek başımıza bir şey gelir.

Koca insanlar ‘Birileri bana bir şey yapar, Türk polisi beni durdurur’ diyor. Bu nedenle onların çoğuyla ben de gidip geliyorum, onları ben getiriyorum.

Evi sattık. Eşyalar kullanılacak vaziyette değildi. Sadece duvar tipi bir piyano vardı. Anneleri piyano çalarmış. O piyanoyu almak istediler. Piyanoyu o sokaktan, bizim binaya taşıdık ve yıllarca orada kaldı. Atina’ya alamadılar, sonunda Çukurcuma’da piyano alanlara satıldı”.

BAKKAL HİLMİ BEY

Bu arada anahtarın teslim edildiği bakkal daha önce de sitedeki bazı metinlerde adını geçirdiğim, bölgenin hafızası ve çok güvenilir karakteri olmuş Hilmi Sönmez.

Düşünsenize 1964’te anahtarınızı bırakıp 1991’de alıyorsunuz ve binaya o kadar yıl sonra ilk giren yine sizsiniz.

Hikâyeyi dinlerken bunu düşünmeden edemedim.

Ve yıllar sonra bir gece yemek yerken aniden evinden ayrılmak zorunda kalan, yıllar yılı dönmekten korkan ve evini tekrar gördüğünde ağlamaktan kendine gelemeyen insanlar…

Evet; 103 ve belki bugün 104 yaşındaki Michael Skarlatos ile tanışmayı çok isterim.

***

Bu arada sitede yer alan binanın içini ve sürprizli bahçesini gösteren fotoğraflar Tuna Pektaş’ın arşivinden. Pektaş bana mesaj atarak 2017’de orada çalışmış. Bana binanın içinden güzel fotoğraflar, mimar Ayşe Orbay’ın yenileme projesine dair  Arredamento Dergisi sayfaları gönderdi. Aydınlatma işleri de Şazi Sirel’inmiş.