Kamelya Apartmanı

Bugün de çok havalı, çok bakımlı bir apartman. Hatta dışardan o kadar bakımlı görünüyor ki, üstteki ek kat olmasa eski tarzda yeni yapıldı sanırsınız.

Adı niye Kamelya? Adını çiçekten mi, isminin ilhamı çiçekten gelen bir kadından mı alıyor? Mimarı kim? Kaç yılında yapıldı? Bulamadım.

Ama apartman 30’lı yıllarda var, nereden mi biliyoruz, ünlü hikâyelerden.

En ünlüsü Sabahattin Ali ile ilgili olan; çokça yazılan.

SABAHATTİN ALİ’NİN GİZLENDİĞİ O APARTMAN

Türkiye komünist hareketinin önde gelen isimlerinden Rasih Nuri İleri, o zaman sadece 26 yaşında (Anlayan biri Rasih Bey hakkında vikipedia maddesi yazabilir mi, lütfen. Şaka gibi ama yok!).

O dönem adı Emlak Caddesi olan Abdi İpekçi Caddesi’ndeki Kamelya Apartmanı’nda yaşıyor ve -her kaynakta geçtiği üzere- 5’inci kattaki bu evde, -hatta merdiven sahanlığında deniyor- o dönem polis tarafından her yerde aranan Sabahattin Ali’yi saklıyor. Ali, o dönemde Sırça Köşk’ü burada yazıyor. İleri’nin sonraki anlatımlarına göre onun için o günler ‘edebiyat şöleni’. Aralarındaki 13 yaş farka rağmen, Rasih Bey’in heyecanı, bilgisi, ailesinden ve eğitiminden de kaynaklanan birikimi Sabahattin Ali’yi de etkiliyor belli ki… 

YEŞİL MÜREKKEPLE YAZILAN SIRÇA KÖŞK

Ali, polisle köşe kapmaca oynayarak girip çıkıyor eve. 1947 yılında, yeşil mürekkeple yazdığı kitabının metinlerini Rasih Nuri İleri’ye teslim ediyor Remzi Kitapevi’ne ulaştırması için… Kısa bir süre sonra da polisler tarafından Kamelya Apartmanı önünden alınıyor…

‘KULÜP GİBİYDİ’

Bir apartman için önemli tanıklıklar. Ancak Kamelya Apartmanı daha pek çok ünlü isim için önemli.

Hıfzı Topuz, hem Eski Dostlar hem Nişantaşı Anıları kitaplarında apartmanı ‘insanlarıyla’ anlatıyor.  

Hıfzı Bey, Dolmabahçe Havagazı Şirketi’nde yarım günlük bir işte çalışıyor; iki yıl sonra günün yarımında da aynı işi Rasih Bey yapmaya başlıyor. Aileleri tanışık.

Rasih Nuri İleri’nin annesi Leyla Hanım kim? Abidin Dino’nun ablası. Topuz’un ‘kulüp gibiydi’ diyerek gelen gidenini anlattığı apartmanı o gözle aktaracağım.

Ama önce benim için tatlı bir ‘buluş’u paylaşayım.

Arşiv gazete karıştırıyorum. 25 Şubat 2001 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nin pazar eki; Nermin Sungur, Paris’te Güzin Dino ile röportaj yapmış.

EFSANEVİ AŞK BU APARTMANDA BAŞLAMIŞ

Öğreniyorum ki Bahariye’de doğmuş Güzin Dino, ilk çocukluğu Tatavla’da (Bende şimdi yeni merak, Şişli’de Karlo Apartmanı nerede?), ergenliği Adalar’da geçmiş, genç kadınlığı Adana’da… Sonra Paris…

Ama arada üniversite yılları var. Mina Urgan, Süheyla Bayrav, Sabiha Rifat gibi isimlerle sınıf arkadaşlığı ve o dönem oturdukları Kamelya Apartmanı!

Nermin Sungur’un gazetedeki satırlarıyla aktarayım:

“Kamelya Apartmanı, yalnızca o hiç unut­madığı, hayatına yeni bir perde açan üniver­site günlerinin şahidi değil. Hayatını kökten değiştirmesine neden olan ‘üzerime bir bom­ba gibi düştü’ diye tanımladığı o karşılaşma da yine bu apartmanda gerçekleşiyor. 

Bu noktadan itibaren Güzin Hanım’a, Abidin Dino’dan bahsetmeme uyanları yap­mamın bir faydası yok. O kaptırmış anlatı­yor. Abidin’le tanıştığımızda talebeliğimin son aylarıydı. Ablası Leyla Hanım bizim bi­nada, dördüncü katta oturuyordu. Annemin de arkadaşıydı. Hep kardeşini anlatır durur­du. ‘Rusya’dan geldi. Ateşi var ama hiç ye­rinde durmuyor.Gece üçte geldi. Ne olacak bu oğlanın hali?’ Oğlan dediği Abidin. Son­ra bir gün annem beni yukarıya bir şey alma­ya yolladı ve tanıştık. Sonra da bir daha kopamadık. Kopmadım.”

Vay canına sayın okuyucular!

Bir apartman dedektifi olarak ben etkilenmeyeyim de kim etkilensin bu bilgiden! Kamelya Apartmanı Sırça Köşk’ün bittiği, 1930’larda, efsanevi Güzin-Abidin Dino aşkının başladığı bina.. 

KİMLER KİMLER YOK Kİ….

Hıfzı Topuz’un anılarına dönersek, Nişantaşı Anıları sayfa 82-83’te şöyle anlatıyor:

“Rasih’in annesi Leyla teyze Abidin Dino’nun ablasıydı. Rumcayı, Fransızca ve Ingilizceyi anadili gibi konuşurdu. Babasıyla birlikte yıllarca Cenevre’de yaşamıştı. Tam bir aristokrat hanımefendiydi.

Leyla teyzenin kardeşi Arif Dino ve Abidin Dino o tarihlerde Ankara’da sürgündeydiler. Abidin’i ben ancak 1952’de tanıdım. Leyla teyzenin eşi Prof. Suphi Nuri İleri, çok zarif bir insandı. (…)

Evde başka kimler vardı? 

Abidin Paşa’nın konağından kalma yüz yaşlarında bir bacı, Naile Hanım, Matmazel Dupont, her işe koşan genç bir aşçı, Fikret Adil’den boşandıktan sonra Rasihlerde kalan yakın bir akraba Remide Adil, evden hiç eksik olmayan Cevat dayı, bir süre sonra da eve gelin gelen Rasih’in eşi Bedia İleri.”

RASO, BİBİ, NEYLO, FİKO, DAYIKO…

“Apartmana sık sık gelenler arasında su kişileri anımsıyorum:

Füreya Koral ve annesi Hakiye Emin Hanım, Fahrelnisa Zeid, Istanbul Radyosu’nun kurucularından Hayrettin Hayreden,

Selim Sırrı Tarcan’ın kızı Azade (…) ressam Fuat İzer, ressam Nejad Devrim, ressam Hamit Görele, ünlü matematikçi Izak Kapuano, Leyla Teyze ‘nin küçük kardeşi Ahmet Dino, (…) Mina Urgan’ın annesi Şefika Hanım (…) Melih Cevdet Anday.

Eve gelip gidenlerin kısaltılmış adları vardı. 

Abidin: Abdüş,

Rasih: Raso, Sabahattin Ali: Bibi, Naile Hanim: Naylo, Refik İleri: Fiko, Cevat Dayı: Dayıko.”

 

****** Fotoğraf notları

  • Yeni bina fotoğrafları benim, eskileri internetten buldum. Güzin Hanım’ın elinde çiçek olan fotoğraf Adana’daki düğünlerinden…
  • Toplu fotoğraf yılı 1943 imiş, Ankara. Atatürk Orman Çiftliği Tren İstasyonu önü. Arkada soldan: Matika Szabo, Filiz Ali, Szabo, Muvaffak Şeref. Ön sıra soldan: Sabahattin Ali, Orhan Veli, Roji Szabo, Rebia Şeref. Aliye Ali.
  • Rasih Nuri İleri fotoğrafı, Görkem Kızılkayak’a ait; “Fotoğrafı 2011 yılında Doğan Apartmanı’nda bir öğle vakti çektim, yönetmen Kurtuluş Özgen Nail V. Çakırhan belgeseli için Rasih Nuri İleri’den görüş alırken…” yazmış, bloguna… 
  • Bir de bu yazıyı buraya kadar okuduysanız. Bu da bonus olsun… Bu ne güzelliktir, Galeri Nev
  • Gazete kupürünü de Tarık Toros arşivinden bulup size de aktarabiliyorum, ne mutlu.

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

15 Yorumlar
  • Mehmet Can İleri
    Tarih: 12:58h, 13 Aralık Cevapla

    Babam Rasih Nuri, her zaman hüzünlenirdi o günlerden bahsederken. Kendisi askere gittiğinde fen fakültesinden arkadaşı İzak Kapuano ile komünist oldukları “şüphesi ” ile yedek subay okulundan çavuş çıkartılıp 2 sene yerine 3 sene askerlik yaptırılması sonucuyla “sakıncalı” olarak silah altına alınmış ve ana dili gibi Rumca ve Fransızca bildiğinden ve matematikçi olmasından dolayı Hadımköy e istihbarat birliğine kaza eseri yollamıştım sakıncalı olduğu farkedilene kadar. O sırada babası İsmet Paşa marifeti ile Huluk fakültesinden görevinden komünistlik suçlamsıyla atılması nedeniyle beyin kanaması geçirip 56 yaşında vefat ettiğinde annesi bakmakla sorumlu tek evlatlarıydı Dino-İleri ailesinin. Kamelya apartımanında,evlerinde kalan iki -kardeş kadar yakın- arkadaşından o askerdeyken kirayı ödemelerini istemiş, ama bir müddet sonra arkadaşları sıra sendeydi ,bendeydi derken birkaç ay kira ödemedikleri için evlerinden çıkarılmışlardı. Hep, “keşke bana haber verselerdi o parayı bulurdum diye gözleri sulanırdı.

    • Nilay Örnek
      Tarih: 16:00h, 14 Aralık Cevapla

      İyi ki yazdınız. Teşekkürler. Bu sözlü tanıklıklar mühim! Üzüldüm böyle olmasına…

  • Haldun Dostoğlu
    Tarih: 12:08h, 14 Aralık Cevapla

    Tebrikler, kutluyorum sizi…. harika bir yazı

    Toplu fotoğrafı Twitter’da ‘Resimli Tarih’ adlı bir hesaptan aldım -adı keşke ‘fotoğraflı tarih olsaymış-. Yıl 1943; “Bedri Rahmi Eyüboğlu, Abidin Dino, Güzin Dino ve Sabahattin Ali, Orhan Veli” diyor ama hiç de emin olamadım…

    Bu notunuz için emin olamadım demekte haklısınız… Abidin ve Güzin bu fotoda yer almıyor… Ftoğraf ise Ankara’da Atatürk Orman Çiftliği Tren istasyonunun önünde çekilmiş…

    • Nilay Örnek
      Tarih: 15:58h, 14 Aralık Cevapla

      Öyleymiş:) Yazdıktan sonra öğrendim ama burayı anında güncelleyemediğim oluyor, yazacağım doğrusunu… Çok teşekkürler, sizden okumak ne güzel:) sevgiler

  • Filiz
    Tarih: 16:06h, 14 Aralık Cevapla

    Harika bir yazı dizisi,bayıldım..
    Emeğinize, kaleminize sağlık Nilay Hanım

    • Nilay Örnek
      Tarih: 20:29h, 14 Aralık Cevapla

      Çok teşekkürler

  • Neslihan Çoban
    Tarih: 09:07h, 24 Aralık Cevapla

    Çok keyifli bir seri, mimariyi tarih ve yaşanmışlıklarla birleştirmek… Emeğinize sağlık

    • Nilay Örnek
      Tarih: 19:42h, 25 Aralık Cevapla

      teşekkürler

  • Eren Artu
    Tarih: 09:09h, 03 Ocak Cevapla

    Dedem ve anneannem (Muhip Özyiğit-Muazzez Özyiğit 1968’e kadar bu apartmanda oturdular. Daireyi 1940’lı yıllarda İstanbul’da Banka müdürü olduğu dönemde aldıklarını düşünüyorum. Annem Leyla hanımı ve Rasih Nuri’yi gayet iyi tanıyor. Ben çocukken İstanbul’a gittiğimizde burada kalırdık. Bitişik nizam, dar cepheli her katta bir daire olan bir apartmandı. Arka cephedeki bahçeye sadece bina içinden geçilirdi. Çok güzel bir dut ağacı olduğunu hatırlıyorum. Dedemlerin dairesi galiba 3. Kattı. Çok güzel ahşap kabinli ferforje kapılı bir asansör vardı. 1968’de Bebek’e taşınmışlar ve Kamelya apartmanındaki daireyi kiraya vermişlerdi. Kiracı yine bir ressamdı. 12-13 yaşlarındayken bir kere dedemle ziyaretine gitmiştim, ama ismini hatırlayamadım. Dedemler daireyi 1970’lerin ikinci yarısında sattılar

    • Nilay Örnek
      Tarih: 20:37h, 03 Ocak Cevapla

      Çok kıymetli bilgiler bunlar! Çok teşekkürler, iyi ki yazdınız

  • Eren Artu
    Tarih: 15:10h, 04 Ocak Cevapla

    Annem Bilon Gürayman hayatta ve hafızası epey iyi. Onunla telefonda konuştum ve hatırladığı bazı ek bilgileri de size aktarayım. En önemlisi Apartmanda oturanlardan biri de ressam Mübin Orhon ve annesi. Mübin Orhon’un annesi çok güzel bir hanımmış ve aşağıda bir çiçekçi dükkanı varmış. Bu çiçekçi dükkanının geliri sayesinde Mübin Orhon Paris’te kalabilmiş, annesi ona para yollarmış. bir diğer apartman sakini aile ise Dr Şerif Karsak ve eşi Sabiha hanım. Şerif bey Bursalı, soyadı da oradaki Karsak deresi ve köyünden geliyormuş. İstanbul Sosyal Sigorta Hastanesinin en iyi doktorlarından biriymiş. Karsak köyü ise geleneksel ahşap mimarinin çok güzel örnekleri olan bir yermiş. Oranın güzelliğini hep anlatırmış.
    Leyla hanımların dairesi Rasih Nuri evlenene kadar çok şenlikli bir yermiş. Annemin deyimiyle tüm züğürt ressam, oyuncu, sanatçılar için bedava otel gibiymiş. Sabahattin Ali’nin orada saklandığı dönemi annem de iyi hatırlıyor. İleri ailesinin uzun süreli konuklarından biri de tiyatrocu nur sabuncu. Nur sabuncu hacı şakir sabunlarının sahibi olan çok zengin bir ailenin kızı. fakat 1950 lerde muhsin ertuğrul onu tiyatro sahnesine çıkarınca kıyamet kopuyor ve aile kızını reddediyor. İşte bu dönemde nur hanım uzun süre altı numarada ileri ailesinin yanında kalıyor. Ekşi Sözlük’teki bilgilere göre nur sabuncu tiyatroda meşhur Sarah Benhart’tan sonra Hamlet’i oynayan Dünyadaki ikinci kadın.
    dedemler apartmanı 1945’te önce üç numarayı kiracı olarak taşınmışlar. dört numara değilse Ermeni bir ailenin kızı oturuyor muş ancak kısa bir süre sonra bu kız Amerika’ya taşınmaya karar vermiş Ve gitmiş. Aile çok üzülmüş ve daireyi satmaya karar vermiş bunun üzerine dedemler dört numarayı satın alarak oraya taşınmışlar. Üç numaraya ise Güzin Dinonun ailesi kiracı olarak gelmiş. sonrasını biliyorsunuz yukarıya yazmışsınız…

    • Nilay Örnek
      Tarih: 17:32h, 04 Ocak Cevapla

      Harika, izninizle bunları yazıya da ekleyeyim.

  • Selçuk Talha Korkut
    Tarih: 03:26h, 20 Ocak Cevapla

    Siteyi bu yazıyla keşfettim ve bayıldım, umarım güzel içeriklerinize devam edersiniz. Emeklerinize sağlık.

    • Nilay Örnek
      Tarih: 17:03h, 20 Ocak Cevapla

      Çok teşekkürler:)

    • Nilay Örnek
      Tarih: 17:05h, 20 Ocak Cevapla

      Çok teşekkür ederim:)

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Talimhane

Sümer Apartmanı

“En öksüz apartmanlar nerelerde?” derseniz yanıtlarımdan biri Talimhane olur. Kalabilenlerden…  Taksim’de Elektrik İdaresi’ne giden yolda Sümer Apartmanı. Apartmanda bir İngiliz romantizmi hakim. Ve şanslıyız ki ressamın imzası da var: İ. Hakkı. Böyle apartmanlarda yetişen bir neslin, şu andaki nesilden çok daha farklı olduğunu düşünüyorum; haksız mıyım?

Devamı »
Ulus

Erzurumlu Nafiz Bey Apartmanı

Benim anlatmak istediğim apartman bir tesadüfle görüp fotoğraflarını çektiğim, sonra “Kent müzesi olacak” haberlerindeki bir fotoğrafla “Aaa benim gördüğüm apartman” dediğim bir bina… ANKARA’NIN İLK KALORİFERLİ, ASANSÖRLÜ APARTMANI Ankara’da çok sevdiğim Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nden çıktıktan kısa bir süre sonra binayı gördük ve otomobille başka güzel

Devamı »
Nişantaşı

Konak Sineması Yeniden

Çıkan kısmın özeti: Her şey, Haziran 2020’de, İstanbul’da yaşayan pek çok kişinin önünden geçmiş olabileceği Harbiye’deki Başaran Apartmanı hakkında kısa bir metin yazmamla başladı. Bina ile ilgili metinde tabii ki, “Bir zamanların efsanevi sineması Konak da bu binanın altındaymış” yazmıştım. Yasemin Hanım’ın (Yasemin Uygur sanırım,

Devamı »
Tomtom

TİP Apartmanı

Yıllar yılı cep telefonumda fotoğrafını tutup da hikâyesini bir türlü bulamadığım binalardan; TİP Apartmanı. İsmini geçtim, apartman isminin fontları da ayrı merak nedeni… Bize bir şeyler söylemek ister gibi değil mi? Bana hep Türkiye İşçi Partisi’ni hatırlatır. Zamanında partili olmuş arkadaşlarıma da gösteriyorum “Aaaa” diyorlar

Devamı »
Gümüşsuyu

Ekselsiyor Apartmanı

İstanbul Gümüşsuyu’nun, Ayaspaşa’nın en ünlü binalarından biridir Ekselsiyor. Hatta bir diğer ünlü güzel bina Çam Palas alınmasın, Hacı İzzet Paşa Sokak’ta neredeyse bütün binalar ona yakınlığıyla tarif ediliyor bile olabilir; Ekselsiyor’un üç yani, Ekselsiyor’un sağı, Ekselsiyor’un solu gibi gibi… Ekselsiyor’un mimarı Perikles Fotiadis. Fotiadis, Heybeliada

Devamı »
Kalamış

Hürriyet Apartmanı

İnci Deniz Ilgın, bana iki sene önce İstanbul Fenerbahçe’de Engin Volkan ile birlikte çektikleri, o dönem yıkılmak üzere çevresi kapatılmış ama onlara çok güzel gelen bir binanın fotoğraflarını gönderdi. “Apartman sakinlerinden biriyle karşılaştığımızda binanın mimarının Macar olduğunu duyduğunu söylemişti. Araştırma fırsatımız olmadı. Cephesindeki çini kaplamasının

Devamı »
Kanlıca

Ethem Pertev Bey Yalısı

Bu toprakların en önemli eczacılarından Ethem Pertev Bey mevzuunu açmıştım. (Mesela Krem Pertev ya da Pertev Şurubu’nu hâlâ çok hatırlayan var). Ve şimdi Ethem Pertev Bey Yalısı’ndan bahsedeceğim. Bu yalıda ondan önce de yaşandı, sonra da… Ama orası hep Ethem Pertev Bey Yalısı oldu. 1860’larda

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.