M. Birkan Apartmanı

Yine bir gün kitapçı okuması yapıyordum; Müge ve Ali Cengizkan’ın ‘Haluk Baysal-Melih Birsel Rasyonalizmi’ kitabına bakarken şaşırdım.

‘Kabataş-Yarasa Sokak’ diyor, bir minik fotoğraf var, bina tanıdık. Bence orası Ayaspaşa’dır. Sarayarkası Sokak’tan Çiftevav’a dönerken tam köşedeki, merdivenlerin başındaki sarı bina…

Baysal-Birsel ortaklığıyla yapılmış bir bina olduğuna pek inanasım yok. Girişi arkası, bana pek çekici gelmiyor. Ama bilgisi-belgesi var, 1962’de onlar yapmış.

Ancak bir kanıt da, apartmanın ismi: M. Birkan Apartmanı.

‘BİRKAN’ SOYADI DA TANIDIK

Biz -mimari camia ve benim gibi meraklılar- Haluk Baysal-Melih Birsel’in Bebek’teki Dr. Natuk Birkan Apartmanları’nı biliyoruz. İkonik yapılar. Aynı yatırımcının, beğendiği mimarlarla tekrar tekrar çalışması olası.

Günlerce Natuk Birkan okuması yaptım, onu ayrıca anlatacağım, bilgisi olan varsa da sevinirim. Özellikle kızlarını çok merak ettim. Boğaziçi Üniversitesi’nde okuyup Natuk Bey’i tanımayan da pek çok kişi var bence… Eğitime dünya yatırım yapan Natuk Bey’i ayrı anacağım. Sonra…

BAĞIŞ HABERİNDEN YAKALADIM

Peki M. Birkan kim? Bulamıyorum, her türlü bakınıyorum, deli gibi ararken Engin Cezzar ile Gülriz Sururi’nin Gümüşsuyu’ndaki evlerini bir vakfa bağışlamalarıyla ilgili bir haber okudum ve -şimdi neden öyle düşündüm hatırlamıyorum ama- bu evin M. Birkan Apartmanı olabileceğine kanaat getirdim. (Sanırım komşulardan Mehtap Çakıroğlu da benim zihnime bir tohum ekmiş olabilir).

Ancak ispat edemiyorum. (Şimdi düşündüm de Ceylan Bakkal’a sorsam bilirdi!). Neyse bir gün Miraç Zeynep Özkartal ile konuşuyoruz, bilirse o bilir. “Evet orası” dedi, “Biliyorsun James Baldwin Türkiye günlerinde uzun süre onlarda yaşadı. Sedat Pakay’ın çektiği fotoğraflar da o evdendir.”

İnanılmaz!

M. Birkan da Meliha Birkan imiş; Natuk Bey ile akrabalıkları var mı, varsa ilişki ne henüz çözemedim.

BİR BAŞKA ÜLKE BURADA TAMAMLANMIŞ

James Baldwin’in -bu muhteşem fotoğrafları da çeken Sedat Pakay ile birlikte- Üçler Apartmanı’ndan bir fotoğrafını paylaşıp bir zamanlar Gümüşsuyu-Ayaspaşa’da yaşadığından bahsetmiştim.

60’lı yıllarda Gümüşsuyu’nda ‘Arap Jimmy’ namıyla, inanmazsınız ırkçılıkla değil sevgi ve ilgiyle karşılanan Baldwin, uzun süre Actor’s Studio’da birlikte çalıştığı yakın arkadaşı Engin Cezzar ve eşi Gülriz Sururi’nin dairesinde yaşamış.

Bir Başka Ülke adlı kitabını burada baştan yazıp bitirmiş. Hatta “Baldwin, aralarında Bir Başka Ülke, Bundan Sonrası Ateş ve Sokağın Dili Olsa’nın da bulunduğu en Amerikan eserlerini İstanbul’da yazdı” gibi satırlara rastlıyorum hakkında okurken. Türkiye’nin hayatını kurtardığını söylüyor Baldwin. Gülriz Hanım ile Engin Bey’in, onların entelektüel çevrelerinin, 60’lar Türkiyesi’nin bunda etkisi çok eminim.

Buralarda oturanlar bilir, Cihangir’in, Gümüşsuyu’nun ne binaları vardır ki, dışardan manzarasını hiç belli etmez…

SET OTEL VE MANZARA FACİASI!

M. Birkan Apartmanı, 1962’de ilk yapıldığında öyle değildi bence… Ama bugün belli etmiyor çünkü bu manzara da Baldwin’e kucak açan o sıcak dönem gibi kapandı.

Gülriz Hanım bunu “Bir An Gelir” adli kitabında ayrıntısıyla anlatıyor. Hayran oldukları manzaralarının dörtte birini önce önlerine dikilen bir bina ile kaybediyorlar ve ardından Set Otel yapılıyor ve bütün manzara kapanıyor! Korkunç!

Mimarlarından başlayarak içinden çok güzel insanların geçtiği, her şeye rağmen bence talihli bir bina imiş M. Birkan Apartmanı.

BİRKAN APARTMANI ÇYDD’YE, UĞUR APARTMANI NESİN VAKFI’NA

Bu arada..

Ben yazıyı Instagram’da paylaştıktan sonra çok güzel bir bilgi geldi, Maya Hanım’dan (@mayatrkmn):

“Gülriz Hanım, kitabında bahsettiği gibi manzarasının kapanması sonrasında yan sokakta (Selime Hatun Camii Sok.) bulunan Engin Cezzar ın babasının yaptırdığı Uğur Apartmanı’na taşındıklarını anlatmıştı. 

Uğur Apartmanı’nda Gülriz Hanım’ı kiracısı ve komşusu olarak 5 yıl yaşadık. Vefatından sonra Nesin Vakfı’na bıraktığı bina Uğur Apartmanı idi. Tam pandemi öncesinde yapıda statik testler yapıldı ve neticede bakanlıktan boşaltma kararı geldi. Uğur Apt. hala yıkılmadı. Gülriz Hanım’ın binayı vakıfa, adını dahi ölmeden önce belirlediği bir kültür merkezine dönüşmesi için bıraktığını öğrenmiştik. Ancak vakıf gerekli izinleri alamayınca ve yapının deprem dayanımı yeterli olmayınca bu isteği gerçekleşemedi.”

Miraç Zeynep Özkartal da, bu bilgileri onayladı. Gülriz Hanım ile Engin Bey Birkan Apartmanı’ndaki iki daireyi Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği’ne (ÇYDD), Uğur Apartmanı’nı ise Nesin Vakfı’na bırakmışlar…

*****Yazıda da belirttiğim gibi Baldwin’in yer aldığı fotoğraflar Sedat Pakay tarafından çekilmiş.

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

2 Yorumlar
  • Burak Işık
    Tarih: 23:54h, 05 Aralık Cevapla

    Ben çocukluğumdan bir James Baldwin anımı bırakayım.

    Bodrum Veli Bar’da bizimkiler, beni James Baldwin’e emanet etmişlerdi bir süreliğine. Dostları Gülriz Sururi ve Engin Cezzar ile buluştukları bir akşamdı. James Baldwin ise benim gördüğüm ilk siyahi kişiydi hayatımda. Yanımda resim defteri ve kalem taşıdığım zamanlardı. Portresini yapıp hediye etmiştim, o da bana portakal suyu ısmarlamıştı. 15-20 dakika kadar barda 7-8 yaşında tanımadığı bir çocukla sıkılmadan ilgilenecek kadar nazik ve sempatik biriydi. Kocaman gülümsemesini hatırlıyorum mesela.. Yazar olduğunu sonradan öğrendim tabi.. Sonraları Amerika’da master yaparken kitabı Giovanni’s Room üzerine bir sunum yapmıştım. Sunuma başlarken bu anımı anlattığımda Amerikalılar inanamamışlardı. Bugün tabi ki James Baldwin’in kim olduğuna, dünyada nasıl bir iz bıraktığına ve eserlerine hakimim. Ben de o Bodrum akşamüzerini Baldwin’in kim olduğunu bilerek hatırladıkça her defasında gülümsüyorum. Yaptığım resmini saklamış mıdır acaba?

    • Nilay Örnek
      Tarih: 09:56h, 06 Aralık Cevapla

      Yaaa süpper hikaye, iyi ki buraya yazdın! Kaydı olsun ya…

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Gümüşsuyu

Cili Apartmanı

Cili, bu siteyi oluşturan Instagram hesabına ilk yazdığım apartmanlardan. Hatta baktım 9’uncu. Spotuna şöyle yazmışım: “Yaşayanlarına ‘Beni kahveye davet edin” diyeceğim bir apartman daha buldum; umarım orada yaşayanlar apartmanlarının geçmişini biliyordur.” Bence bileni var:) Çünkü anladım ki bir aile apartmanı ve aylar, hatta yıl sonra

Devamı »
Fatih

Huzur Apartmanı

Malum, uzun zamandır girişinde resim olan apartmanlara ve resimlerine ayrı ilgim var; kayıt altına alınsın istiyorum. Instagram’daki @mervellous_istanbul hesabının sahibi Merve Hanım’dan paylaştığı güzel metin ve Fatih’teki Huzur Apartmanı’nın fotoğrafları istedim. Beni kırmadı… Yani konuk yazarım Merve İra: “Binalara ait kapı, pencere, zil, dış cephe

Devamı »
Gümüşsuyu

İndigo Apartmanı

İndigo Apartmanı’na özel, tarihinden, kimlerin yaşamış olduğundan önce isminin hikâyesini merak ediyorum. İsim etiketindeki ‘mavi’ de çoook bilinçli bir isim tercihi yapıldığını her zaman ortaya koyar. Kim, nasıl niye bu ismi koymuş? Bulamadım. MAVİ RENGİN KAYNAĞI Malum Latince adı, indigofera olan indigo bitkisi, tüm dünyada

Devamı »
Maçka

Maçka İnönü Evi

Sürekli “Ne olur bana yazın, paylaşın” diyorum ama pek olmuyor. Böylesi oldu mu, ba-yı-lı-yo-rum. Podcastlerimin de dinleyicisi olan Cansu Doğusal bana şöyle bir mesaj atmış: “(…) Mimarim ve haliyle bu sayfayla çok ilgileniyorum. Çalıştığım yer olan Yoo Mimarlık da Maçka’da mimar Rüknettin Güney (ben mimarın

Devamı »
Çankaya

Işık Apartmanı

“Ayrancı Semti, Ankara’nın en eski yerleşim yerlerinden biridir. Ayrancı herkesin herkesle bir yerden tanışık olduğu, şehrin merkezine yürüme mesafesi yakınlığında, çoğunlukla memur, akademisyen, öğrenci ve kedilerin yaşadığı, sessiz ve alabildiğince yeşil bir topoğrafyaya sahiptir. Ayrancı kendi has mimari yapısıyla da dikkat çeker. Ankara civarındaki kıymetli

Devamı »
Adalar

Rıza Derviş Villası Yeniden: Kulüp’teki O Ev

Pek çok kişi dün-bugün bana sormuş; “Nilay Hanım, Netflix-Kulüp’teki Fikret Kayalı’nın evini biliyor musunuz? / Kulüp dizisindeki o villa nerede?” Bilmez miyim:) Dizinin ilk sezonunda Raşel Salomon Aseo – Apelyan Apartmanı‘nı yazmıştım; bu sezon da, Rıza Derviş Villası‘nı bir kez daha, yeni metin ve fotoğraflarla hatırlatayım.

Devamı »
Cihangir

Demir Palas

Bina dedektifliği işinde:) birkaç “çıkış noktası var”; biri binayı görüp merak eder, araştırmaya başlarsınız ki -genellikle zorlu olan budur-. Kimi zaman da bir biyografi-anı kitabından, mimarlıkla ilgili bir yazından ya da muhabbetten yola çıkar binayı aramaya başlarsınız ki, daha keyifli ve nispeten kolay olan da

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.