Tiring Mağazası (Foto Süreyya)

İstiklal Caddesi’nde Tünel Meydanı’ndan hemen önceki köşede bir bina… 1905’te bir mağazaymış, sonra bir fotoğraf stüdyosu, restoran işdamları derneği, Gloria Jean’s Coffee, Shake Shack yani hamburgerci, Yargıcı ve şimdi Puma Mağazası… Geçmişine biraz bakalım mı…

İç mimar Didem Avincan, bu hesabı ve siteyi takibinden en çok yararlandığım, “bilgi ve belge dolu” geri dönüşleriyle yeni keşifler yapmamı sağlayan insanlardan.

Bana yazdıkça “Siz de bir bina yazın” diyordum.
İstiklal Caddesi’nin Tünel tarafından geçen pek çok insanın, zaman içinde farklı isim ve işlevlerle gördüğü adını bilmediğimiz bir binayı anlattı. Buyrunuz, konum yazarım Didem Hanım:

GEÇMİŞİ OLAN BİR YAPI

“Aklımdaki yapı bir apartman değil maalesef ama yapısal özellikleri, konumu, özellikle de geçmişi ile özel bir yeri olduğunu düşünürüm.
Rölöve-restitüsyon projelerinde yer alma şansım oldu, öyle tanıdım bir parça bu yapıyı. Oldukça özenli, dikkatli, titiz bir mimarlık ofisinde konusunda uzman, bina hikâyelerine de önem veren mimarlarla çalışmak çok büyük bir şanstı benim için, Grup A Mimarlık’ı anarak başlayalım…

ÖNCE BİR MAĞAZA: TIRING

Beyoğlu’nda, İstiklal Caddesi ile Şah Kulu Bostan Sokak’ın birleştiği köşede (Tünel Meydanı’na birkaç adım kala), bugün Puma Mağazası olan binadan bahsetmek istiyorum.
1905 tarihli Goad ve 1932 tarihli Pervititch Sigorta Haritaları’nda rastlıyoruz. (Renk kodlarıyla, küçük kısaltmalı notları ile ne çok şey anlatır bu haritalar!)
V. Tiring, yani Victor Tiring, o dönemde çok çeşitli ürünlerin satıldığı bir mağaza hatta bir mağaza zincirinin Beyoğlu şubesi. Turan Akıncı’nın, ‘Beyoğlu Yapılar Mekânlar İnsanlar’ [1] adlı kitabına göre Tiring, zincirinin merkezi Viyana imiş, İstanbul’daki 3 şubesinden Beyoğlu mağazasında 17 kişi çalışıyormuş.
Ben onunla ilgili çalışıyorken bir hamburgerci idi, tekrar mağaza olduğunu görmek iyi geldi nedense.

FOTO SÜREYYA

Binanın geçmişine gitmek için kullanılan bir başka belge ise yine 30’lu yıllardan kalan özel idare vergi kayıtları o zamanki adlarıyla ‘Müsakkafat Vergisi Tahrir Varakası, Zamaim ve Tenzilat Defterleri’. (Yine başka amaçla oluşturulmuş bu belgeler restitüsyon için çok değerli bilgiler içeriyor. Dili, hazırlanış şekli hepsi ayrı konuşma konusu olabilir bence:)
Oradaki işlevi fotoğrafhane; Foto Süreyya.

GÜZEL ÇIKMAK İSTEYEN BURAYA!

İçinde Foto Süreyya’yı da bulacağınız su gibi akan iki güzel yazı, sayenizde Nasıl Olunur ile tanıdığım Gökhan Akçura’dan; ‘Hatıralar Hayal Oldu’ ve ‘Alaminüt Fotoğrafçılar’. Metinle birlikte efsane fotoğraflar da var. Keşke o dönem tanışsaymışım yazılarıyla…
Şöyle diyor, Manifold’daki “Hatıralar Hayal Oldu” başlıklı yazısında:
”Foto Süreyya’nın bir özelliği de, gündelik yaşamla diğer bütün stüdyoların çok ötesinde, canlı bir ilişki içinde olmasıdır. …. Öte yandan bu dönemde gazetelerin düzenlediği çeşitli yarışmaların da fotoğrafçısı hep Foto Süreyya olmuştur. Cumhuriyet’in Türkiye Güzellik Kraliçesi, Vakit gazetesinin düzenlediği En Güzel Bacak gibi yarışmalara katılmak isteyenler fotoğraflarını Foto Süreyya’ya giderek çektiriyordu. ‘ [2]

TÜNEL GEÇİDİ’NİN ÜNLÜLERİ…

John Freely’nin ‘Galata, Pera, Beyoğlu: Bir Biyografi’ adlı kitabından alıntılayalım:
‘Behzat Üsdiken meydanda 1930 ve 1940’larda mevcut kurumları anımsar: Tünel Geçidi’nin girişinde dondurmasıyla ünlü Arif Aydın’ın muhallebi dükkânı, Jean Russel’in korse dükkânı, Saatçi Samuel, Süreyya fotoğraf stüdyosu (daha sonra Four Seasons Restoran ve sonradan Gloria Jean’s Kahve), Vasili Guliadis’in kasap dükkanı ve girişi Sümbül Sokak’ta (şimdiki General Yazgan Sokak) pencereleri meydana bakan, Alman asıllı Arjantinli Rudoph Fischer tarafından 1931’de açılan ünlü Fischer restoranının özgün yeri bunlar arasındadır.’ [3]

RESTORANDAN İŞADAMLARI DERNEĞİNE…

Yapının Foto Süreyya zamanından fotoğraflarına ulaşmak için gazete arşivleri, belgeseller (Can Dündar 6-7 Eylül) hatta Yeşilçam filmlerinden bile yararlanmıştım, tahmin edersiniz ki oralara girince daha neler neler çıkıveriyor karşınıza:) Bina, sonraki yıllarda Four Seasons (kimileri Dört Mevsim olarak anımsıyormuş) restoran, Erzincanlı Sanayici ve İşadamları Derneği, Gloria Jean’s Coffee, benim çalıştığım dönemde de Shake Shack isimli bir hamburgerciye ev sahipliği yaptı. Şimdi Google Sokak görünüşlerinden Yargıcı Mağazası olduğunu gördüm (Ben de Didem Hanım’ı güncelleyeyim, Google Sokak görüntülerinde Yargıcı gibi görünse de Puma Mağazası şimdi).
Binayı çalışırken Tünel Meydanı ile ilgili de çok şey okuma fırsatınız oluyor, çok fotoğrafa ulaştım ama en hoşuma giden şey, meydanı adeta panoramik olarak seyredebildiğimiz, Said Duhani’nin hatırladığı ‘meydanın ortasındaki havuzlu çeşme’yi ve tabii binamızı ucundan köşesinden gördüğümüz 1900’den bir T.Wild fotoğrafı. [4]
Binanın yan cephesiyle minik bir nikâh şekercisine de mekân olduğunu gördüm; e tabi hemen yanı başında bir nikâh dairesi olunca… Tarık Zafer Tunaya Kültür Merkezi şimdi ne oldu bilemiyorum. Oradan aklıma, “İçinde nikâh dairesi geçen filmler-fotoğraflar” geldi, baka baka mimari elemanları görebilmek için ihtiyacım olan binanın arka cephesine de ulaşmış oldum… Babam da nikâh şekercisi idi, ondan mıdır hep gülümseyerek bakarım o kareye:)

*** Didem Hanım’ın dipnot ve kaynak çalışmasını görünce kendimden utandım, buyrunuz…

[1] Akıncı, T. (2018). Beyoğlu Yapılar Mekanlar İnsanlar (1831-1923). İstanbul: Remzi Kitabevi. [2] Freely, B. ve Freely, J. (2014). Galata, Pera, Beyoğlu: Bir Biyografi. İstanbul: YKY Yayınları.
[2] Akçura, G. (20.04.2020). Hatıralar Hayal Oldu. Manifold. 15.01.2022 tarihinde https://manifold.press/hatiralar-hayal-oldu adresinden erişildi.
[3] Freely, B. ve Freely, J. (2014). Galata, Pera, Beyoğlu: Bir Biyografi. İstanbul: YKY Yayınları.
[4] https://istanbulkazanbizkepce.wordpress.com/2015/05/26/4-ve-5-programlar-beyoglunda-pasajlar- ve-magazalar/

Diğer kaynaklar:

Fo10 kodlu fotoğraf: onedio.com

Can Dündar – 6&7 Eylül belgeseli

1961 tarihli “Tatlı Günah” filmi

F17 kodlu fotoğraf: phebusmuzayede.com

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

2 Yorumlar
  • CEVAT AKKANAT
    Tarih: 13:53h, 08 Nisan Cevapla

    Foto Süreyya ile ilgili satırları İlhan Berk’in “Galata” (Adam Yay., İst., 1985, s. 79) kitabından okuyunca nedir diye araştırmaya başladım. Sizin yazınız ve beraberindeki fotoğrafı görünce sevindim. Bu güzel yazı için teşekkürler.

    • Nilay Örnek
      Tarih: 19:22h, 09 Nisan Cevapla

      en de teşekkür ederim

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Adalar

Rıza Derviş Villası

Kemal Derviş’i ve yarattığı heyecanı bugünün gençleri hatırlamaz ama biraz okuma… Yani… Hazır dolar 13 TL’yi bile görmüşken (!), kendisini ülkemizin yakın geçmişinden hatırlayalım ve Kemal Derviş’in özgeçmişinden cımbızlayalım: “Kasım 2000 ve Şubat 2001’de yaşanan iki mali krizin ardından Türkiye’ye davet edildi. 22 yıldır sürdürdüğü Dünya Bankası’ndaki görevinden ayrılarak

Devamı »
Galata

Sadık Paşa Apartmanı

Konuk yazarım iç mimar Didem Avincan, kendisi niye “Sadık Paşa Apartmanları”nı yazdığını detaylı anlatıyor zaten… Hemen sözü ona bırakıyorum, sadece, karıştırılmasın diye zamanında “Sadık Paşa Apartmanları” diye iki bina olduğunu, sonradan tek -kapısında aslan olan- binanın Sadık Paşa Apartmanı olarak anılmaya başlandığını belirteyim. Şimdi binalardan

Devamı »
Cihangir

Stelio Kalfa Apartmanı

Bu binayı Attilâ İlhan’ın gençlik fotoğrafını paylaşmak için bile sisteme sokuyor olabilirim:) Çünkü binanın ikinci katında Attilâ İlhan Bilim Sanat ve Kültür Vakfı var. Bina, kapısından belli ki 1919 yılında yapılmış. İlk isminin Stelio Kalfa Apartmanı olduğunu Pervititch haritalarından buldum. Stelio Kalfa kimdi zerre bilgi bulamadım. Bina,

Devamı »
Nişantaşı

Ralli Apartmanı

Dönem pandemi, yalan rakamlar da belli, tırsıyorum. Ama Ferda, önemli bir detay ekledi “Bu hafta Suriye Başkonsolosluğu kapalı”. Orası sakinken atladım gittim!! Nişantaşı’ndan yolu geçenler bilir, -sanırım Suriye’nin Ankara Büyükelçiliği’nin kapanma kararından sonra böyle oldu- sokağa dev kalabalıklar taşıyor. O güzel apartmanda işiniz olsa giresiniz

Devamı »
Gümüşsuyu

Gözcü (Gayret) Apartmanı

“Rahmet istedi” derler ya… Bazen zamanında çok çalışmış, kalıcı bir şeyler yapmaya çalışmış insanların yıllar sonra bir vesileyle adlarının anılmaya devam ettiğini düşünüyorum. Bugün de, ‘bina arkeologluğu’ yaparken döneminin önemli göz doktorlarından Dr. Niyazi İsmet Bey’i, daha da doğrusu Dr. Niyazi İsmet Gözcü’yü tanıyıp andım.

Devamı »
Ziyapaşa

Özbek Özler Evi

Adana’da az da olsa sıkı arkadaşlarımız var; orada sırtımız yere gelmez (en azından ben böyle hissederim). Dedim ki, Kazım Apa ve Mutlu Doğru “Adana’da şu şu Ertuğrul Arf yapılarından bildikleriniz var mı?” Kazım, “Özbek Özler Evi duruyor” dedi, Mutlu ise hemen Özbek Bey’in oğluna sormuş

Devamı »
Osmanbey

Şark Apartmanı

Osmanbey’de Şark Apartmanı. Birkaç sene önce çekilen bir fotoğrafından sonra daha da yıpranmış, öyle terk edilmiş. Mimarı da kapıda yazmasa bilgisini bulmadım yazılı. Bir Ermeni mimar Şabuh Hançer’in imzası var. Ya bu isim ve görüntüde, şehrin her dönem merkezi yerinde bir apartman; mutlaka bir hikâyesi

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.