Alguadiş, 1894’te Lüleburgaz’da doğmuş, Saint Joseph’i bitirdikten sonra Lozan’da mühendislik okumuş, 1921’de de İstanbul’a dönmüş. O, Türkiye’nin ilk betonarme mühendislerinden biri. O zaman mimar ve mühendis ayırımı yok…
Rafael Alguadiş’in sanatsal yanı da güçlü, mimarlığı ağır basıyor ama mühendis olarak da iş yapıyor.
O ZAMANLAR, ‘KAT EKLEME DE’ UZMANLIK İSTİYOR
Hatta anladığım kadarıyla o dönem sadece sinema, apartman yapmak değil, ‘kat etleme’ de Rafael Bey’in işlerinden biri. Karaköy Meydanı’ndaki Mongeri’nin Karaköy Palas’ına eklediği üst kat, Tahtakale’de Prevoyans Hanı’nın ek üst katı ve yine aynı yerdeki Menekşe Hanı’nın tamamlanması da onun işlerinden…
GÜNDÜZ İŞÇİLERLE İNŞAATTA, GECE FRAKLA KEYİFTE
“Nüktedan biriydi” diye anlatıyor oğlu Jak onu, “para tutmazdı, saf biriydi. Gündüz inşaatta işçilerle beraber çalışır ve çok iyi anlaşır, akşam frakını giyip Cercle D’Orient’a giderdi. Arkadaş ve dostları ile görüşmeyi çok severdi. Hayatı, yaşamayı çok severdi.”
Dün biraz anlattım; bu neşeli adamı Varlık Vergisi dönemi çok etkiliyor.
Aşkale’ye gitmemek için Miramar Apartmanı’ndaki dairesini satıyor, sonrasını Jak Alguadiş anlatsın:
“İlk 8 ay Cercle D’Orient’ın bir odasında kaldık. Babam Reasurance’ın mühendisiydi, Başkanı Sadi Rıza Bey Gümüşsuyu’ndaki Tülin Apartmanı’nın üstüne ek bir kat yapması için izin aldı ve bu katı bize kiraladı. Babam 1973’te ölünceye kadar 30 yıl o evde yaşadı.”
Hangi Reasurance, Sadi Rıza Bey kim? Aradım bulamadım. Bilgisi olan yazsın. İnönü Caddesi’ndeki bitişik nizam apartmanların Bosphor ve Kunt Apartmanı ile birlikte en sadelerinden Tülin. Onu da ek katını yapan ve 30 yıl orada yaşayan Rafael Alguadiş ile analım.
VARLIK VERGİSİ MAĞDURLARINDAN
Kasım 2026’dan ek…
Ara ara eski gazetelerde gezinirken yazdığım binalar hakkında yeni bilgi ve belgelere rastlıyorum.
Bunlardan biri de Tülin Apartmanı hakkındaydı. İki sene kadar önce görüp saklamıştım, yazmak bugünlere kısmetmiş.
Arşak Çuhacıyan, 1950’lerde adına yapılan etiket ve faturalardan anlıyoruz ki, İstanbul’da faaliyet gösteren (Eminönü’nde, Mahmutpaşa’daki tarihî Çorapçı Han yakınında, No: 213) bir sanayici, tekstil tüccarı. Bursa ipeğinden üretilen makine ibrişimi, ajur ibrişimi ticareti ile ipek sarıcılığı yapıyor.
Gümüşsuyu’nda, sonradan İnönü adını alacak cadde üzerindeki sıra apartmanlardan biri, Tülin Apartmanı onun. Sonradan Akun Apartmanı adını alacak Alas Apartmanı ise eşi Ağavni’nin (ya da Agavni) üzerine. 1943 yılının gazeteleri gösteriyor ki, 11 Kasım 1942 tarihli Varlık Vergisi’nin hemen sonrasında Arşak Bey’in mal varlıkları peyder pey satışa çıkartılıyor.
Hatta Rıfat Bali’nin Agos Gazetesi’nden Mara Sömek’e verdiği röportajda Aşkale’ye giden ilk kafilede adı geçen isimlerden biri de onunkisi. “17 kişilik ilk sürgün kafilesi, 27 Ocak 1943’te Aşkale’ye doğru yola çıktı: İstefan oğlu Arşak Çuhacıyan, İstefan oğlu Mikael Çuhacıyan, İsak oğlu Samuel Varon…”
Bu arada 1943 yılı gazetelerinde Çuhacıyan’ın mallarına dair satış ilanları görüyoruz.
* Tasviri Efkar Gazetesi, 20 Haziran 1943, Sayfa 4… (Satılık ilanı)
* Vakit Gazetesi, 27 Aralık 1943, Sayfa 6 (İstanbul defterdarlığı ilanları, Varlık Vergisi’nin ardından Hıristiyan ve Musevi vatandaşların isimleriyle dolu).
- Fransızca “à jour” kelimesinden gelen ajur (delikişi), “Kumaşta belirli ipliklerin kesilmesi veya çekilmesiyle ya da örgüde ilmek kaydırmalarla oluşturulan düzenli, gözenekli ve delikli bezeme şekli” imiş. Anladığım seramikten mimariye pek çok alanda yeri var. Ajur ibrişimi de, “geleneksel el sanatlarında ve nakış işlerinde kullanılan, özellikle kumaş üzerinde iplik çekme veya delik açma (ajur) teknikleriyle yapılan süslemelerde tercih edilen parlak ve bükümlü ipek nakış ipliği”. (Google sağolsun)
- https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/208612
- https://www.modamuzayede.com/urun/435960/efemera-fatura-arsak-cuhaciyan-ermeni-isyeri-faturasi-1957
- Arşak Çuhacıyan’ın eşinin ismine baktım da; Ermenice’de “güvercin” (ağavni / աղաւնի) anlamına geliyormuş.. Kökü, Nuh Tufanı’nda Ağrı Dağı’na salınan ve tufanın bittiğini müjdeleyen güvercin figürüne (barış ve saflık sembolü) dayanır imiş.

























3 Yorumlar
DİDEM AVINCAN
Tarih: 12:32h, 07 EylülKomşu apartmanı Akun’u araştırırken rastladım Tülin Apartmanı’na. Günümüzde Akun, öncesinde Alasa ve Tülin apartmanlarının satılık ilanını gördüm, 1943 yılı Cumhuriyet Gazetesinde. ”..denize fevkâlade manzaralı, kalorifer, sıcak su, parke ve asansörlü, altışar odalı (demek her iki apartmanda da aynı özellikler var) sekizer katlı…”
Bir önceki ayın Vakit Gazetesi’nden de, bu apartmanların Agavinin ve Arşak Çuhacıyan ‘a ait olduğunu ancak Emniyet Sandığına ipotekli olduğunu, borç nedeniyle de ihaleye çıkarılacaklarını okudum:(
Süleyman atilla sarol
Tarih: 19:41h, 16 OcakRahmetli Babam Dr Mükerrem Sarol da Tülin apartmanında otururdu benimde çocukluğum geçti orda .. Rahmetli Adnan Menderes’in çok yakın arkadaşıydı , hatta bebek sırtlarında o dönemin en dikkat çeken evini yaptırmıştı .. bulursam paylaşırım sizlerle .
Nilay Örnek
Tarih: 20:06h, 20 Ocakçok sağolun, umarım bulursunuz, sağolun