Tülin Apartmanı

Emek, İpek ve Sümer sinemalarının da mimarı olan Rafael Alguadiş’in izini, Hrant Dink’in ölüm yıldönümünde Sebat, ardından Nişantaşı’ndaki Sümer ve Marmara Apartmanları ile Taksim’de artık olmayan Miramar Apartmanı’yla sürerken bir de Tülin Apartmanı’na rastladım.

Alguadiş, 1894’te Lüleburgaz’da doğmuş, Saint Joseph’i bitirdikten sonra Lozan’da mühendislik okumuş, 1921’de de İstanbul’a dönmüş. O, Türkiye’nin ilk betonarme mühendislerinden biri. O zaman mimar ve mühendis ayırımı yok… 

Rafael Alguadiş’in sanatsal yanı da güçlü, mimarlığı ağır basıyor ama mühendis olarak da iş yapıyor.

O ZAMANLAR, ‘KAT EKLEME DE’ UZMANLIK İSTİYOR 

Hatta anladığım kadarıyla o dönem sadece sinema, apartman yapmak değil, ‘kat etleme’ de Rafael Bey’in işlerinden biri. Karaköy Meydanı’ndaki Mongeri’nin Karaköy Palas’ına eklediği üst kat, Tahtakale’de Prevoyans Hanı’nın ek üst katı ve yine aynı yerdeki Menekşe Hanı’nın tamamlanması da onun işlerinden…

GÜNDÜZ İŞÇİLERLE İNŞAATTA, GECE FRAKLA KEYİFTE 

“Nüktedan biriydi” diye anlatıyor oğlu Jak onu, “para tutmazdı, saf biriydi. Gündüz inşaatta işçilerle beraber çalışır ve çok iyi anlaşır, akşam frakını giyip Cercle D’Orient’a giderdi. Arkadaş ve dostları ile görüşmeyi çok severdi. Hayatı, yaşamayı çok severdi.”

Dün biraz anlattım; bu neşeli adamı Varlık Vergisi dönemi çok etkiliyor.

Aşkale’ye gitmemek için Miramar Apartmanı’ndaki dairesini satıyor, sonrasını Jak Alguadiş anlatsın:

“İlk 8 ay Cercle D’Orient’ın bir odasında kaldık. Babam Reasurance’ın mühendisiydi, Başkanı Sadi Rıza Bey Gümüşsuyu’ndaki Tülin Apartmanı’nın üstüne ek bir kat yapması için izin aldı ve bu katı bize kiraladı. Babam 1973’te ölünceye kadar 30 yıl o evde yaşadı.”

Hangi Reasurance, Sadi Rıza Bey kim? Aradım bulamadım. Bilgisi olan yazsın. İnönü Caddesi’ndeki bitişik nizam apartmanların Bosphor ve Kunt Apartmanı ile birlikte en sadelerinden Tülin. Onu da ek katını yapan ve 30 yıl orada yaşayan Rafael Alguadiş ile analım.

VARLIK VERGİSİ MAĞDURLARINDAN

Kasım 2026’dan ek…

Ara ara eski gazetelerde gezinirken yazdığım binalar hakkında yeni bilgi ve belgelere rastlıyorum. 

Bunlardan biri de Tülin Apartmanı hakkındaydı. İki sene kadar önce görüp saklamıştım, yazmak bugünlere kısmetmiş.

Arşak Çuhacıyan, 1950’lerde adına yapılan etiket ve faturalardan anlıyoruz ki, İstanbul’da faaliyet gösteren (Eminönü’nde, Mahmutpaşa’daki tarihî Çorapçı Han yakınında, No: 213) bir sanayici, tekstil tüccarı. Bursa ipeğinden üretilen makine ibrişimi, ajur ibrişimi ticareti ile ipek sarıcılığı yapıyor. 

Gümüşsuyu’nda, sonradan İnönü adını alacak cadde üzerindeki sıra apartmanlardan biri, Tülin Apartmanı onun. Sonradan Akun Apartmanı adını alacak Alas Apartmanı ise eşi Ağavni’nin (ya da Agavni) üzerine. 1943 yılının gazeteleri gösteriyor ki, 11 Kasım 1942 tarihli Varlık Vergisi’nin hemen sonrasında Arşak Bey’in mal varlıkları peyder pey satışa çıkartılıyor. 

Hatta Rıfat Bali’nin Agos Gazetesi’nden Mara Sömek’e verdiği röportajda Aşkale’ye giden ilk kafilede adı geçen isimlerden biri de onunkisi. “17 kişilik ilk sürgün kafilesi, 27 Ocak 1943’te Aşkale’ye doğru yola çıktı: İstefan oğlu Arşak Çuhacıyan, İstefan oğlu Mikael Çuhacıyan, İsak oğlu Samuel Varon…”

Bu arada 1943 yılı gazetelerinde Çuhacıyan’ın mallarına dair satış ilanları görüyoruz. 

* Tasviri Efkar Gazetesi, 20 Haziran 1943, Sayfa 4… (Satılık ilanı)

* Vakit Gazetesi, 27 Aralık 1943, Sayfa 6 (İstanbul defterdarlığı ilanları, Varlık Vergisi’nin ardından Hıristiyan ve Musevi vatandaşların isimleriyle dolu).

  • Fransızca “à jour” kelimesinden gelen ajur (delikişi), “Kumaşta belirli ipliklerin kesilmesi veya çekilmesiyle ya da örgüde ilmek kaydırmalarla oluşturulan düzenli, gözenekli ve delikli bezeme şekli” imiş. Anladığım seramikten mimariye pek çok alanda yeri var. Ajur ibrişimi de, “geleneksel el sanatlarında ve nakış işlerinde kullanılan, özellikle kumaş üzerinde iplik çekme veya delik açma (ajur) teknikleriyle yapılan süslemelerde tercih edilen parlak ve bükümlü ipek nakış ipliği”. (Google sağolsun)
  • https://archives.saltresearch.org/handle/123456789/208612
  • https://www.modamuzayede.com/urun/435960/efemera-fatura-arsak-cuhaciyan-ermeni-isyeri-faturasi-1957
  • Arşak Çuhacıyan’ın eşinin ismine baktım da; Ermenice’de “güvercin” (ağavni / աղաւնի) anlamına geliyormuş.. Kökü, Nuh Tufanı’nda Ağrı Dağı’na salınan ve tufanın bittiğini müjdeleyen güvercin figürüne (barış ve saflık sembolü) dayanır imiş.

 

 

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

3 Yorumlar
  • DİDEM AVINCAN
    Tarih: 12:32h, 07 Eylül Yanıtla

    Komşu apartmanı Akun’u araştırırken rastladım Tülin Apartmanı’na. Günümüzde Akun, öncesinde Alasa ve Tülin apartmanlarının satılık ilanını gördüm, 1943 yılı Cumhuriyet Gazetesinde. ”..denize fevkâlade manzaralı, kalorifer, sıcak su, parke ve asansörlü, altışar odalı (demek her iki apartmanda da aynı özellikler var) sekizer katlı…”
    Bir önceki ayın Vakit Gazetesi’nden de, bu apartmanların Agavinin ve Arşak Çuhacıyan ‘a ait olduğunu ancak Emniyet Sandığına ipotekli olduğunu, borç nedeniyle de ihaleye çıkarılacaklarını okudum:(

  • Süleyman atilla sarol
    Tarih: 19:41h, 16 Ocak Yanıtla

    Rahmetli Babam Dr Mükerrem Sarol da Tülin apartmanında otururdu benimde çocukluğum geçti orda .. Rahmetli Adnan Menderes’in çok yakın arkadaşıydı , hatta bebek sırtlarında o dönemin en dikkat çeken evini yaptırmıştı .. bulursam paylaşırım sizlerle .

    • Nilay Örnek
      Tarih: 20:06h, 20 Ocak Yanıtla

      çok sağolun, umarım bulursunuz, sağolun

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Karaköy

Yazıcızade Apartmanı

Malum, şöhretli binalar hakkında metin yazmayı sevmiyorum. Reytingleri çok ama yeni bir bilgi ve belge ekleyemeyince aynı bilgi ve metinlerin kopyalanıp kopyalanıp yazılmasından başka bir şey olamıyor. Ancak bu bina o kadar yolumun üzerinde ve o kadar beğenirim ki, ben de hakkında birkaç paragraf yazayım

Devamı »
Harbiye

Elyaflı Çimento A.Ş (Karamancı Holding)

Bu hesap ve sitenin dikkatli okuyucuları şu iddiamı sıkça yinelediğimi fark eder; “İyi mimarlık hissedilir”. Bazen bir binaya daireye girdiğinde hemen hissediyorsun ve şöyle garip bir cümle aklından geçiyor: “Bunu bir mimar yapmış”. İstanbul Harbiye’de, Cumhuriyet Caddesi üzerinde bir bina var. İçinde benlik bir şey

Devamı »
Gümüşsuyu

Mühendis İbrahim Galip Bey Apartmanı

Genellikle dev blok yapıları ben pek sevmem. Bu yüzden de Gümüşsuyu’nda, İnönü Caddesi üzerinde her ama her gün, hemen hemen her açıdan görüp de hiç fotoğraflamadığım yapılardandır;  Bugünkü adıyla Akar Palas ve ismi hiç değişmeyen Üçler Apartmanları. Benim gözümde yan yana duran iki dev apartman. 

Devamı »
Moda

Ufuk Apartmanı

@herumutortakarar’daki bir paylaşım ve insanların katkılarıyla müthiş bir kadın tanıdım, nev-i şahsına münhasır, ne kadar tanısak gizemli; iç mimar, şehir plancısı ve mobilya tasarımcısı Tülin Zanbakoğlu (ne olur hakkındaki yazıyı okuyun). Tülin Hanım’ın gizemini çözmeye çalışırken annesi ve eşiyle ilgili ölüm ilanları da ortaya çıktı…

Devamı »
Cihangir

Yeşil Palas

İstanbul Gümüşsuyu’ndanki Marmara Apartmanı‘nı, Eminönü’ndeki eski Atalar, şimdiki LCW Mağazası‘nı yazdıktan ve mimar Apostolos Pistikas‘ın eserlerinin izine düştükten sonra bulduğum Pistikas Apartmanı (Ateşler Binası) ile Merkez Apartmanı‘nı (şimdi bir otel) yazmıştım… Pistikas’ın bina kaydını tutmak için çıktığım bu yolculukta bulduğum binalar ‘şimdilik’ bitti sanırken Didem

Devamı »
Karaköy

Alemdar Kardeşler Büro Binası (Şeref Hanı)

Öyle aynı ki ‘merak yolu’; çok güldüm.  Enteresan olan ise Erdal Bilgen’in aslen bir banka, bankacılık blogu yapıyor olması:) Kendisine bir e-posta attım, izin istedim. İlk defa hiçbir bilgisini kontrol etmeden bir yazıyı, birkaç cümle düzelterek yayınlıyorum. YARIŞMA DÜZENLENDİ AMA…. “1920 yılında yapılan Karaköy Palas’ın

Devamı »
Moda

Marmara Apartmanı

Bu sitede kimi zaman mimarları, kimi zaman da yaşayanlarıyla renklenen bir takım bina hikâyeleri paylaşsam da, her daim bir görsel şölen vaat ettiğim söylenemez:) Ancak Gözde Kumru sağolsun bu apartman fotoğraflarına bakmaya doyamıyorum, Emin Halid Onat ile Ercüment Kalmık için de bundan aşağısı olmamalıydı zaten.

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.