Manastır / İstanbul Sanat Merkezi

Yapım yılı: 1843, Eski adı: Beyoğlu Anarad Hığutyun Ermeni Katolik Kız Okulu

Nasıl Olunur podcastimde konuğum moda fotoğrafçısı Tamer Yılmaz’dı. Tanıyanların “Tamer Abisi”, ilk dönem çalıştığı, eşiyle tanıştığı, sonrasında belki de Andy Warhol’un Fabrikası’nı andıran yapılar oluşturmasına neden olan ilk binayı anlatıyor bana…

ESKİ BİR OKUL VE KİLİSE

Yıllar 1989-1990; Tamer Yılmaz, Feyyaz Yalçın ile birlikte Tarlabaşı’nda Manastır denilen bir binanın kilise kısmını kiralıyor. Bana da yapının aslında bir Ermeni Katolik okulu olduğunu, cemaati kalmadığı için yıllarca boş durduğunu anlatıyor.

Bu yapıyı ilk, Cahide Sonku’nun konu alındığı bir TRT dizisi için bu yapıyı Adnan (Vurdevir) ve Ziya (Ilgaz) Beyler kiralamış (1988). Onlar da dizi bitince başkasına kiralamak istiyorlar, Arhan Kayar aracı oluyor, Tamer Yılmaz yapıya ilk görüşte aşık oluyor ve kiralıyorlar. Çok sıkı temizlik gerekiyor ki bunu da Tamer Abiler yapıyor. Orası artık bir fotoğraf stüdyosu ama nasıl? Anlaşmaları gereği bazı dizi ve filmlere kiralıyorlar ara ara, bütün İstanbul’dan eş-dost-arkadaş orada. Partiler, bir araya gelişler, dans, tiyatro gösterileri… Pozitif’in konserleri…

Hatta yönetmenliğini George Lucas’ın yaptığı “Young Indiana Jones Chronicles – Ep 25: Istanbul, September 1918″in bazı sahneleri de burada çekilmiş.

KRONOLOJİSİ BİLE VAR

Tamer Abi yayında öyle bir anlattı ki (21’inci dakika sonrası), “Fotoğraf var mı?” dedim, “Vasıf Kortun üzerine çok çalıştı Salt’ta kocaman bir arşiv yaptı” dedi. Ama ben böyle bir şey olduğunu düşünmemiştim. Çok güzel, çok…

İmkanım olsa her bina için yapmak isterim. Binanın kronolojisi bir tablo halinde var, binadan yolu geçen onlarca kişiyle konuşulmuş ses kayıtları alınmış, onların arşivlerinden fotoğraflar alınmış. Anlıyoruz ki 90’lar sanat dünyası Manastır’da imiş. Zaten burası Manastır, İstanbul Sanat Merkezi (İSM) olarak adlandırılmış.

90’LI YILLARIN EFSANESİ

Malum Tarlabaşı’nda, Manastır’ında olduğu bölge yıllardır dönüşüyor, bazı binalar yenilendi bazıları yenileniyor. İçini göremedim ama binanın dışının renovasyonunun bitmesine az kalmış gibi. Ece Tur İnşaat isimli bir firma yapıyormuş yenilemeyi.

Geleceği ne olur bilinmez… Binanın hikayesi 1800’lerden başlıyor. 1843 yılında Beyoğlu Anarad Hığutyun Ermeni Katolik Kız Okulu, din hizmetleri verecek rahibeler yetiştirmek üzere Tarlabaşı’ndaki Sakızağacı Caddesi’nde eğitime başlıyor.

Geçmişiyle ilgili olarak Vasıf Kortun’un Salt Online’daki Manastır’a özel proje sayfasındaki yazısını paylaşıyorum, buyrunuz.

5 DAKİKADA TAKSİM MEYDANINA

“Manastır, ilk kez 1988 sonbaharında, TRT için çekilmekte olan Cahide dizisinin mekânlardan mesul sanat yönetmeni Nihal Geyran Koldaş ile yapım sorumlusu Ziya Ilgaz’ın, o dönemde film ekiplerinin pek tercih etmediği Tarlabaşı’nda, Cahide Sonku’nun son günlerini geçirdiği türden metruk bir Beyoğlu apartman dairesi arayışı sırasında karşılaştığı görkemli yapıyı kullanmaya karar vermesiyle gündeme gelir.

Manastır, Tarlabaşı Bulvarı’nın açılmasının hemen ardından toplumsal hafızaya yerleşir. O dönemde olduğu kadar, günümüzde de bulvardan seçilebilen çan kulesiyle göz önündedir. Yan kapısı, seks işçilerinin arasından geçilerek ana caddeye ve kimilerince tekinsiz olduğu düşünülen Tarlabaşı sokaklarına sapmaksızın beş dakikada Taksim Meydanı’na erişim sağlayan Manastır, alt kültürler, sanatsal ifadeler ve yaşam tasarımı arasında elverişli bir geçişin metaforu gibidir.

EĞLENCE, HAZ, DENEYSELLİK

Manastır’ın ortaya çıkışının ana nedeni, 1980’lerin sonuna doğru somutlanan bir topluluktur. Girişimci, özerk, yeni kültür ve tasarım

aktörlerinden oluşur. Kent yönetimi ve/ya devletten beklentileri yoktur; kendilerine bir yer edinme mücadelesiyle erken dönem kayıt dışı neoliberal ekonomi ortamında var olmanın yollarını ararlar. Manastır’ın bileşenleri, daha önceki benzeri örgütlenmelerden farklı olarak bir ideoloji çevresinde buluşmaz. Eğlence, haz ve deneyselliği küçümsemeksizin birbirlerine yakın bir yerde durur ama kendi başına olmanın serbestisine içten içe değer verirler.

Manastır, 1988’den 2006’ya kadar aktif şekilde değerli programları içermiş olmakla birlikte, bu araştırma ilk yıllarına ayrı bir önem verir. Söz konusu yıllar, İstanbul’un kültür, sanat, performans ve eğlence tarihi açısından yeni düzenin taşlarının henüz yerine oturmadığı; serbesti sınırlarının sürekli genişletildiği; küreselleşmenin çok farklı göç dalgaları üzerinden kenti biçimlediği; kendi kültürel ifadesini arayan, farklı bir yaratıcı yerel sektörün getirdiği dinamizmin çok güçlü biçimde hissedildiği zamanlardır”

MANASTIRDAN YOLU GEÇENLER

Ezel Akay, Hakan Akçura, Suat Akdemir, Yasemin Alkaya, Hüseyin Bahri Alptekin, Mustafa Altıoklar, Hale Arpacıoğlu, Hale Ateş, Şule Ateş, Engin Atlıhan, Elif Ayiter, Thomas Balkenhol, Bedri Baykam, Burçin Bicioğlu, Önder Bilgin, Hülya Botasun, Ferhan Çelik, Cana Dölay, Yavuz Draman, Özcan Ervardar, İnci Eviner, “Godzilla Selahattin” Selahattin Geçgel, Mine Gözen, Ziya Ilgaz, Murat Işık, Şirin İskit, Metin Kaçan, Savaş Kaplan, Çağatay Karaçizmeli, Hüseyin Katırcıoğlu, Arhan Kayar, Mehmet Kocaman, Nihal Geyran Koldaş, Defne Koryürek, Suzy Hug Levy, Ebru Marmara, “Çakay Usta” Marangoz Metin, Geyvan McMillan, Taki Morfadis, Levent Morgök, Levent Onan, Erkan Özdilek, Mine Özerden, Murat Recevik, Hasan Safkan, Rabia Christine Brodbeck Sezai, Özkan Sun, Nevhiz Tanyeli, Aydın Teker, Vahit Tuna, Yavuz Turgul, Zişan Uğurlu, Yeşim Ustaoğlu, Engin Vural, Adnan Vurdevir.

5. Sokak Tiyatrosu [Mustafa Avkıran], Adsız Alkolikler, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği, Dans Fabrikası [Ebru Anıt Ahunbay, Zeynep Arkök, Esin Bakışkan, Mustafa Kaplan, Serap Meriç, Meltem Tezmen, Tuğçe Tuna, Begüm Tüzün, Bahar Vidinlioğlu, Işıl Wrenshall], Grafikerler Meslek Kuruluşu, İrlanda Kültür Merkezi, James Joyce Irish Pub, Kum-Pan-Ya Sahnesi [Bilge Arat, Naz Erayda, Nadi Güler, Kerem Kurdoğlu, Burhan Ökmen, Murat Özdoğan, Cenk Telimen, Neslihan Yurtsever], Nucleus Creative Photo Design [Feyyaz Yalçın, Ayten Alpün Yılmaz, Tamer Yılmaz], Reklam Yazarları Derneği, Tiyatro Oyunevi [Mahir Günşiray], Öğretim Elemanları Sendikası, Türk Irak Dostluk Derneği, Türk Kütüphaneciler Derneği, Yeşil Üzümler Dans Tiyatrosu [Deniz Altınay, Ziya Azazi, Zeynep Günsür, Mustafa Kaplan, Bikem Kerametli, Emre Koyuncuoğlu], Yeşiller Derneği.

 

 

***** 2026 yazından not

Tarlabaşı 360 ya da Taksim 360 en basit haliyle başlangıcıyla ve şimdi bir yerler yenilense de kimlikleri baskılamasıyla benlik olamıyor. İsimler numara olmuş misal.
Ancak şimdi otel olan eski Manastır binasına girdim, geçenlerde. Yazmış ama içini görmemiştim. Yeni fotoğrafları paylaşmak istedim.

KAYNAKLAR

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

3 Yorumlar
  • Yusuf Mesoğlu
    Tarih: 10:00h, 03 Eylül Yanıtla

    Seksenlerin sonu,sadece bir kez gittiğimi hatırlıyorum,ama çok flu.Sanırım en üst katında bar tarzında bir yer vardı.Bina beni çok etkilemişti.Halâ,arasıra Tarlabaşı’ndan geçerken aklıma düşer.Tipik bir İstanbul sürprizidir,pat diye karşınıza çıkar ve çarpar.
    Hatırlattınız,sağolun

    • Nilay Örnek
      Tarih: 18:13h, 03 Eylül Yanıtla

      Siz de sağolun:)

  • Nilgün
    Tarih: 00:49h, 04 Eylül Yanıtla

    Bilmediğim ne çok şey varmış canım Nilay örnek.. sayende muhteşem yerler ve insanlar tanıyorum tüm hikayeleriyle birlikte.. be kadar şanslıyım.. sonsuz sevgiler selamlar ve teşekkürlerimle..

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Fındıklı

Yağmalanan eski Akbank Genel Müdürlük Binası’nın son hali

KASIM 2023: Binanın son haline dair bir güncellemeyi buradan okuyabilirsiniz. Her kıymetli yer için “Müze olsaydı”, “… bilmem ne ailesi oraya baksaydı” söylemlerini ben pek sevmiyorum. Şahsi fikrim, yıllar içinde yavaş yavaş oturdu, bu fikri iyi de savunurum! O tür söylemler, acıyla söylenmesinin yanı sıra

Devamı »
Adalar

Saime-Raif Fikret Kurt Yalısı

Kınalıada’ya gitmeden Arkitekt dergisi arşivine bir bakayım dedim. Tek bir bina, bir yalı çıktı karşıma… Gide gele deniz kenarı binalarını biraz bildiğim bir ada. Ama yalıyı bilemedim. Fotoğrafları büyütüyorum, ayrıntılara bakıyorum ama yok, tanımıyorum. Sonra yazar Ayfer Tunç’un bana “Nilay bu binayı biliyor musun?” diyerek

Devamı »
Şişhane

Jak Fahri (Farhi) Apartmanı (Ansen Apartmanı – Ansen Suits)

Zaman zaman “insan insanın kurdu, merak insanın yurdu” olabiliyor. Geçen hafta -yine- bir fotoğrafı görür görmez evden fırlayıp “Şu bina olabilir mi?” yürüyüşü yaparken bunu düşündüm. Bu merakla ve bu merakı faydaya dönüştürmekle ilgili bir şey. Ve bu çok güzel! BİR GREKIAN ESERİ DAHA Gümüşsuyu’nun

Devamı »
Nişantaşı

Ralli Apartmanı

Dönem pandemi, yalan rakamlar da belli, tırsıyorum. Ama Ferda, önemli bir detay ekledi “Bu hafta Suriye Başkonsolosluğu kapalı”. Orası sakinken atladım gittim!! Nişantaşı’ndan yolu geçenler bilir, -sanırım Suriye’nin Ankara Büyükelçiliği’nin kapanma kararından sonra böyle oldu- sokağa dev kalabalıklar taşıyor. O güzel apartmanda işiniz olsa giresiniz

Devamı »
Osmanbey

İlbay Apartmanı

Uzun zamandır Arkitekt Dergisi arşivine bakmamıştım. Açtım; 1951 yılı, ocak şubat sayısını, tıkladım “İlbay Apartmanı”nı. Yanında Bomonti yazıyor ve “Halâskâr Gazi caddesinde Atatürk İnkılâp Müzesinin yanında inşa edilmiştir” deniliyordu. Bugün Şişli’nin o bölgesini Bomonti olarak saymıyoruz sanki… Apartmanın dışardan fotoğrafı yoktu (varmış ama başka dosyada

Devamı »
Karaköy

Kamondo Merdivenleri

Kamondo Merdivenleri; Karaköy Bankalar Caddesi’nden Banker sokağa ve kuleye çıkan dik yokuşa 1875 yılında inşa edilmiş. Abraham Salomon Camondo torunlarının okula rahat gitmesi için yaptırmış bu merdivenleri. İyilikleri, yardımseverlikleri, kültürel hayata katkılarıyla ünlü aile, 1492’de İspanya’dan kaçıp Venedik üzerinden İstanbul’a gelmiş. Burada ve Paris’te önemli

Devamı »
Şişhane

Merkez Apartmanı (Daru Sultan Hotels Galata)

Bazı semtlerin kaderi bazı binalarla yazılıyor, isimleri o binalarla özdeşleşiyor. Beyoğlu, Şişhane için de bu bina Frej Apartmanı, Sarkusyan binası. Bina fiziksel güzelliği, görkemiyle etkili olduğu kadar hikâyesiyle de dikkat çekici. Benim için hazine gibi bir buluntu olan Çelik Gülersoy metni ve Afife Batur yazını ile

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.