Yakup Bey Apartmanı (Maryana Han)

Yapım yılı: 1911

Bir dönemin İstiklal Caddesi’nde binaların pek çoğu birer geçit işlevi de görmüş. Kimi bir kiliseye, kimi avluya, kimi arka sokağına geçiş vermiş. Daha hareketli, daha canlı, daha püfür püfür ve daha az saklı, hatta eğlenceli, -aksi gibi düşülünebilecek olsa da- daha güvenli bir imajı var zihnimde…

Oradan oraya fıtır fıtır geçtiğiniz bir Beyoğlu-İstiklal.

Bu bina da bir dönem Meşrutiyet Caddesi’nden İstiklal’e direk bağlantı…

Ya da İstiklal’den Meşrutiyet’e…

Bugün Salt Beyoğlu olan binanın yanından girdiğiniz Saka Salim Çıkmazı’ndan direkt Meşrutiyet’e çıkılabiliyormuş bir zamanlar.

MİMARI MONGERİ YAZILMIŞ AMA KAYNAK BULAMADIM

Binanın yapım yılı 1911.

Bu biliniyor, mimarı için de Giulio Mongeri deniliyor ama ben buna dair tek bir kanıt bulamadım, bayağı da aradım.

Mongeri imza da atan bir mimar sanki, tabii kamu/devlet yapıları olunca binaya imza koymaktan imtina ettiği haller de var. Her şey olabilir:) Delil bulamadım, emin olamadım.

İSİMLERDEN İSİM BEĞEN

Ve isim!

İstanbul’da bina ve sokaklarla ilgili araştırma yapmak, baş döndüren isim değişiklikleri nenediyle işkence!

Ama böylesini az gördüm, sadece araştırmadan kafa karıştıran isimlerini, o isimlerin nerelerden gelmiş olabileceğini bulmak bile yarım günden fazla zamanımı aldı.

Son isim Yakup Bey Apartmanı (sanırım şu andaki sahiplerinin babalarının ismi). Binanın Saka Salim tarafındaki girişine giderseniz Maryana Han ismi de var. Bu arada artık binanın ismi sadece o tarafta yazıyor, restorasyon öncesi Meşrutiyet tarafında da varmış, fotoğrafını çekmişim.

Binanın bundan önce en net bilinen, kullanılan ismi Topaloğlu Pasajı. 1940’larda bu ismi almış. İstanbul Belediyesi’nin şehircilik-planlama metinlerine giren ismi de bu. Aynı metinlerde Leonardo Pasajı ismi var.

Bitmiyor… Bir diğer isim de Lorando Pasajı.

Ben binayı 26 Haziran 2020’de görüntülediğimde bina henüz yenilemeden geçmemiş. Yenilemeyi yapan Han Mimarlık (Emirgan); “Mimar Mongeri’nin eseri, eski ismiyle Lorando Pasajı bugün ise Yakup Bey Apartmanı, Art Nouveau” demiş.

Restorasyon yapan firmanın mimar ve isim konusunda daha bilgili olması ön kabulüm ama niye Lorando, niye Mongeri ben kanıt bulamıyorum.

LORANDO HAN İSMİ DE VAR

Özbek Kazanç da 2002 yılında Beyoğlu Pasajları ile ilgili tezinde buradan Lorando (Topaloğlu) Pasajı olarak bahsetmiş, orada da mimar Mongeri.

Bu arada Bankalar Caddesi’nde de mimarisi Mongeri’nin olduğu belirtilen bir Lorando – Ankara Han var!

Lorando bir dönemin çok ünlü, varlıklı, yapıları da olan Levanten ailesi İstanbul’da.

Hatta 1950’lerde bu hanın İstiklal tarafındaki çaprazında altında dönemin meşhur Lion Mağazası’nı da barındıran Lorando Apartmanı da var. Karıştım:)

Ama bitti mi? Bitmedi.

1950 Suat Nirven haritasında bu pasajın ismi; İsmail ve Mustafa Bey Apartmanı!

PASAJLARIN KAYBI

Tepebaşı’ndan günbatımı bir başkadır… Geçenlerde orada yine pek çok insanın toplanıp günbatımını izlediklerini gördüm. TRT binası yanında günbatımı izlenebilen az alan kalmış, otopark tarafını garip manzarayı örten binalarla kapamışlar ki, zevki kaçsın! Günü batırırken arkamı döndüğümde bu binanın güzelliğini gördüm; ismi ne olursa olsun pek güzel. Giulio Mongeri de mimarı olabilir yani, yakışıyor.

Salt Arşiv’den Eleonora Arhelaou’nun 1994’te çektiği fotoğraflarını da buldum, o zaman da pek eski görünüyor. Yanında bir bina dikilmemiş, enteresan, gece kulübünü andıran bir bina var. O dönemin Meşrutiyet Caddesi’ne de şöyle bir baktım, ‘tüccar terziler’, Gümüş Tilki’den Leopar’a pek çok kürkçü, minik minik lokantalar…

Ben en çok pasajların-geçitlerin, o açıklığın kaybına üzüldüm.

MADAM OLGA’NIN BALE KURSU

Bu metni Instagram’da paylaşmamın ardından arkadaşım yapımcı Zeynep Atakan şunları yazdı, yaşanmışlıkla ilgili bir iz bulmak da beni mutlu etti:

“Nilaycığım, o apartmanda çok anım var. 6-18 yaş arası Olga Nuray Olcay bale okuluna gittim… Ben ve benim üst kuşağımda olan İstanbullu kadınların pek çoğunun yolu geçmiştir o bale okulundan… Ben son öğrencilerinden biriydim. Madam Olga, İstanbul Belediye Konservatuvarı bale bölümü kuruluşunda yer alan, Macaristan’dan İstanbul’a aşkının yani çok sevdiği kocası için gelen, şahane Türkçe konuşan bir hocamızdı. 1983’de kaybettik kendisini… Apartmanın 2 kapısı vardır. Bazen İstiklal Caddesi’nden, bazen Tepebaşı kapısından girerdik. Trafiğin akışına göre… Cumartesi ve pazar günleri apartmanın kapısından girince bir piyano sesi duyulurdu. Piyanoda Mösyö Edi bize eşlik ederdi. Mösyö Edi aynı zamanda Pera Palas’ta akşam üzerleri çalardı. Ve tabii ki ben uzun yıllardır sadece bir kez o binaya girebildim. Anılar uzayıp gider böyle…”

KAYNAKLAR

  • Kaynakları yazının içinde belirttim, hep link koyuyorum ama çalanlar bari, linki kendileri bulsunlar diye koymayacağım bazen. Yeni huyum bu:) Kaynak kullandığım insanlara ayıp olmasın istiyorum umarım başarabiliyorumdur ikisini birden…
  • Siyah Beyaz fotoğraflar Salt Arşiv’den, Eleonora Arhelaou. Gerisini, eski ve yeni fotoğrafları ben çektim.
  • Binanın pencere döşemesini restorasyonu yapan ahşap firmasının sitesinden aldım.

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış.

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Maltepe

Bakireler Anıtı

Güncelleme – Ağustos 2023:  Restorasyon sonrası kaidesi ortaya çıkartılan Bakireler Anıtı Heykeli’nin son durumuna dair bilgiler şu yazıda: Bakireler Anıtı’nın Heykeli **** Süreyya İlmen, 2. Abdülhamid’in seraskerlerinden Rıza Paşa’nın oğlu. Aileden zengin. 1. Dünya Savaşı’ndan sonra askerlikten ayrılıp ticarete atılınca daha da zengin oluyor. Milletvekilliği

Devamı »
Laleli

Tayyare Apartmanları

Mehmet Bey’den okuyalım: “Tayyare Apartmanları mimarlık tarihimiz için birçok açıdan önemli: 20 TL’nin arka yüzünde portresi de olan Mimar Kemalettin’in bu eseri, İstanbul’un ilk betonarme yapılarından. Suriçi’nin de ilk apartmanlarından.  İstanbul’da yapılan ilk #site olduğu da rahatlıkla iddia edilebilir. Ülkemizde, Batı Avrupa’daki sosyal konutlar model

Devamı »
Çemberlitaş

Barın Han

Prof. Emin Barın; mücellid, yani cilt yapan biri ve eşsiz bir hattat. Ve bence çok kıymetli bir grafik sanatçısı. Onun elinden çıkan küfi eserlere bakmaya doyamıyorum. Anıtkabir’de de onun yazısını görebilirsiniz, pek çok tahmin bile edemeyeceğiniz yer ve ayrıntıda da. BABADAN MÜCELLİD, BABADAN HATTAT 1913’te,

Devamı »
Cihangir

Yeşil Palas

İstanbul Gümüşsuyu’ndanki Marmara Apartmanı‘nı, Eminönü’ndeki eski Atalar, şimdiki LCW Mağazası‘nı yazdıktan ve mimar Apostolos Pistikas‘ın eserlerinin izine düştükten sonra bulduğum Pistikas Apartmanı (Ateşler Binası) ile Merkez Apartmanı‘nı (şimdi bir otel) yazmıştım… Pistikas’ın bina kaydını tutmak için çıktığım bu yolculukta bulduğum binalar ‘şimdilik’ bitti sanırken Didem

Devamı »
Sirkeci

Ata Atabek Mağazası / Ata Refik Han

Yine bir “Vay canına sayın seyirciler” hikâyesi… Tabii benim için:) Burada neler var? Bir zamanların efsanevi giyim markası Atalar Türkiye’nin ilk yürüyen merdiveni 1939 yılında İstanbul’u dehşete düşüren pek çok tarihi yapının hasar görmesine neden olan dev yangın Rum mimar Apostol (Apostolos) Pistikas ve AİHM’ye

Devamı »
Harbiye

Lucie (Topalyan) Apartmanı / TURKISH BANK Binası

Oh! Sonunda buldum. İnanılmaz; bu kadar göz önünde, bu kadar fotoğraflarda hep var olan bir binanın eski haline dair bilginin/belgenin bu kadar kıt, hatta yok olması hayret verici. Taktım bayağı; iyi tarih bilen arkadaşlarıma soruyorum, Turkish Bank’ın sitesinde zerre bilgi yok, gidiyorum kapıdan soruyorum bilen

Devamı »
Nişantaşı

Bayer Apartmanı

Hem kapısı (o tokmaklar, o yazı… Nedir?!), hem girişi, hem içiyle görkemli bir bina Bayer.  Mimarı, burada Konak Sineması, Divan Oteli gibi vesilelerle adını geçirdiğim Rükneddin Güney; hatta girişteki sütunda da ismi kazılı. YERİNDE NİŞANTAŞI SARAYI VARMIŞ Bayer ve çevresindeki birkaç apartmanın yerinde eskiden Sultan

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.