Çelik Palas

İstanbul Cihangir pek çok güzel binayı barındırır. Ancak döneminin modern mimarisi ve yuvarlak hatlar denilince Çelik Palas Apartmanı’nı tek geçerim. Sonra da bugün Ark Kültür’e ev sahipliği yapan konağı eklerim…

O SERVİS KAPISI NEDİR:)

Cihangir’in en işlek hatlarından Susam Sokak üzerinde kendini biraz geri çekmiş bir binadır Çelik Palas. Benim için bu özelliğiyle de güzeldir. Bina girişi kaldırımla bitişmez. Mesafeyi koruyan çiçek motifli her daim temiz korkulukları, güllerin de olduğu bir bahçesi, insana daha girişte “Ben modern bir yapıyım” diyen karşılama alanları, -bugün pek çok yeni binada olmayan, yağmurdan, güneşten koruyan- saçağı, karoları, ışıklandırma alanlarının geometrisi, dairesel hatları, hele hele de o servis kapısı çok güzeldir.

Sadece o servis kapısı bile insanı bu binaya yakın hissettirebilir. (Ve apartman sakinlerini kutluyorum bordo yerine beyaz renk şahane oldu. Yer karolarının yenilenmesi de leziz. Ben hayran hayran apartmanı izlediğimden değişimlerin farkındayım:)

Bir de şahane deniz manzarasını unutmamak lazım.

ADİL DENKTAŞ VE YUVARLAK HATLARI

Peki bu binanın mimarı kim? Adil Denktaş. Hatta bir başka metne göre Adil Denktaş ile bu hesabın okuyucularına tanıdık gelebilecek bir isim Apostolos N. Pislikas. Ama ikisinin birlikte yaptıklarından çok da emin değilim.

Adil Denktaş ise bu siteye yazdığım ilk 3-5 binadan biri olan, Gümüşsuyu’nun en ikonik yapılarından Tüten Apartmanı‘nın da mimarı. Yuvarlak, dairesel hatlı binaları sevdiğimi söylemiş miydim:) (Yuvarlak hat denilince Tüten apartmanı ile Nişantaşı’ndaki Levent Apartmanı -onun mimarı Sırrı Arif Bilen– birer ikon olarak anılmalılar bence-)

ART DECO – BAUHAUS BİRLİKTELİĞİ

Geçenlerde ön kapı açıktı bahçeye girme fırsatı da bulunca hemen hakkında bir şeyler yazmak istedim. Temizliği ve iyi bakılmış şanslı bir bina oluşu nedeniyle daha geç bir dönemde yapıldığı hissini verse de 1930’larda yapıldığını düşündüm ki, 1936-1937 imiş yapım tarihi.

Sanat tarihçileri Zeynep Hatice Kurtbil ile Tuğba Kalınsaz, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin (İBB) kulturelmiras.ibb.istanbul adresli sitesine bu binanın niye koruma altına alınması gerektiğine dair çok kapsamlı bir metin yazmışlar (içerden ve balkondan fotoğraflar onların yazılarından).

Binanın mimarından onlar sayesinde emin oldum, tarihi onlardan öğrendim.

Kurtbil ile Kalınsaz, 1930’ların karakteristik pek çok özelliğini yansıtan bu binayı “Art Deco ve Bauhaus’un İstanbul’daki Yansıması” olarak nitelendiriyorlar.

Onlardan alıntılayayım:

“Art Deco, geometrik desenleri ve şık detaylarıyla öne çıkarken, Bauhaus ise sadelik, işlevsellik ve modern malzemelerin kullanımıyla karakterizedir. İstanbul’daki yapılarda bu iki akımın sentezi sıkça görülür. Çelik Palas da bu sentezin önemli bir örneğidir. Yapının cephe tasarımında dairesel pencere açıklıkları, yalın cephe düzenlemeleri ve yatay pencere düzenlemeleri gibi Art Deco ve Bauhaus etkileri açıkça görülmektedir.”

ASANSÖR VE PARKELER YURTIŞINDAN

Başka bir paraflarında ise Çelik Palas’taki dönem lüksünü görüyoruz: “Bu apartmanlar genellikle caddeye bakan geniş cephelere, dikey merdiven boşluklarına, yatay şerit pencerelere ve girintili çıkıntılı balkonlara sahipti. Çelik Palas da bu dönemin tipik özelliklerini taşımaktadır. Yapıda kullanılan yüksek kaliteli malzemeler (İtalya ve Avusturya’dan asansör kabini, Rusya’dan parke gibi) dönemin lüks anlayışını yansıtmaktadır.”

BİR SARNIÇ VE TONOZ BARINDIRAN…

İki sanat tarihçisinin Çelik Palas’ın neden koruma altına alınması gerektiğini madde madde açıkladıkları yazılarında bir de şu ifadeyi cımbızladım:

“Mimarın, yapının bulunduğu parselde daha eski bir sarnıç ve tonoz olmasına rağmen, bu tarihi yapıya zarar vermeden tasarımını geliştirmesi, koruma etiği açısından da önemlidir”

KORUMA ALTINA ALINMIŞ

Ve Dilek Koyuncu’nun sosyalup.net adlı sitedeki yazısından anlıyorum ki, Çelik Palas Mart 2024’te II. Grup kültür varlığı olarak tescillenmiş! (Apostolos N. Pislikas ile Adil Denktaş mimari birlikteliği de bu yazıda geçiyor).

Hem Çelik Palas’ı daha çok tanıdığıma, hem de koruma altına alınmasına çok sevindim.