Hüseyin Rahmi Gürpınar Evi

Yine hafta sonu eki ya da bir dergi yapsam, kısacası bir ekip kursam ilk arayacağım insanlardan biridir Eyüp Tatlıpınar.

Bir sohbetimiz sırasında birlikte çalıştığımız yıllarda Akşam Haftasonu için yazdığı, Heybeliada’daki Hüseyin Rahmi Gürpınar Evi’nden bahsetti; “E o yazıyı göndersene” dedim, tabii ki ‘takık’, “Adaya gideyim, yeni neler oluyor öğreneyim öyle yazayım” dedi. (İyi muhabir! Bekledim. Gitti.)

Kısacası konuk yazarım Eyüp Tatlıpınar.

Başlık da atmış: “Kuyruklu yıldız altında kurtarılmayı bekleyen bir ev!”

ŞIPSEVDİ’DEN KAZANDIĞI PARAYLA

“Osmanlı’nın son Cumhuriyet’in ilk döneminde yaşamış, ‘Şıpsevdi’, ‘Gulyabani’, ‘Kuyruklu Yıldız Altında Bir İzdivaç’ gibi romanlarıyla tanıdığımız edebiyatımızın önemli isimlerinden Hüseyin Rahmi Gürpınar, 80 yıllık hayatının son 30 yılını Heybeliada’da geçirmiş. 1944’te vefatının ardından, burada kendi imkanlarıyla yaptırdığı üç katlı evinin başına gelmedik talihsizlik kalmamış. 

2011’de yaptığım haberden alıntılarla başlayayım:
Yazar, 1900’lerin başlarından itibaren 10 yıl kadar, yaz günlerini Heybeliada’da kirada geçirir. 1888’de Tercüman-ı Hakikat gazetesinde tefrika edilmiş ilk romanı ‘Şık’ ona ün kazandırmış, ertesi yıl ilk kitabı olarak basılmıştır. Zamanının en çok satan ve kazanan yazarlarındandır. II. Abdülhamit’in başarısı nedeniyle verdiği beratı evinin duvarında. 1911’de yayınlanan ‘Şıpsevdi’ romanından 700 altın lira gibi büyük bir kazanç sağlayan yazar ertesi yıl, adanın kıyıya uzak yüksek yerindeki bir arsayı alıp evini yaptırmaya başlar.

YAZAR, ÖRTÜLERİN TIĞINI BİLE KENDİ YAPMIŞ

İçeri adım attığınızda ilk katta oturma odası biçiminde düzenlenmiş geniş bir salonla ve yazarın okuma odası olarak kullandığı küçük bir bölümle karşılaşıyorsunuz. İlk katta aslında epey eşya varmış vaktiyle. Fakat (anlatacağım gibi) yağmalanmış.
Üst katta çalışma odasıyla yazar hakkında ilginç bilgiler veren yemek ve yatak odaları var.

Yemek odasındaki masa Gürpınar birazdan yemeğe gelecekmiş gibi kurulu. Antika mobilyalar, Fransız tarzı kristal içki ve porselen yemek takımları yazarın zevki hakkında ipuçları veriyor. 

Yatak odasında ilk anda dikkat çeken yatağın üzerindeki işlemeli pembe örtü. Özen gösterildiği belli olan ama zamana yenik düşüp bozulmuş bu işlemeler de, mutfaktaki masanın artık tozla kaplanmış örtüsündeki tığ işi motifler de bizzat yazarın kendisine ait.

YEMEKTE DE ÜSTÜNE YOKMUŞ

Sabah erken kalkıp İsveç usulü sporunu yaptıktan sonra öğlen ikiye kadar çalışma odasına kapanıp kitabını yazarmış Gürpınar. Günün geri kalanını da en büyük üç keyfine ayırırmış; kitap okumak, örgü örüp elişi yapmak ve yemek hazırlamak. 

Gürpınar’ın örgü ve dantel merakı, babaannesinin ve teyzesinin yanında büyüdüğü çocukluk yıllarına kadar uzanıyor. Yemek yapmakta da üstüne yokmuş. Özellikle reçelleriyle dondurmaları arkadaşları ve ada halkı arasında ünlenmiş. Tarif almak için kapısını çalanlar çokmuş.

HULUSİ BEY’İN ÇATI KATINDAN MANZARA

Evin çatı katına çıktığınızda küçük bir bölümün, Gürpınar’ın kendisine ördüğü takkeler, vazo kılıfları gibi elişlerinin sergilenmesi için ayrıldığını görüyorsunuz. 

Adayı, denizi ve İstanbul’u gören geniş manzaraya sahip en güzel oda da yine çatı katında bulunuyor. Burası Gürpınar’ın gençlik yıllarından beri en yakın arkadaşı olan Miralay Hulusi Bey’e ayrılmış. 

İstanbul’dan neredeyse hiç ayrılmamasına karşın, Hulusi Bey 1933’te vefat edince sıkıntıdan ve kederden kaçmak için Mısır’a gitmesi arkadaşına duyduğu sevgiyi anlatmaya yetiyor. Kitaplarını ilk önce okuttuğu, her sabah birlikte yürüyüşe çıktığı Hulusi Bey dışında yalnızlığını kimseyle paylaşmadığını söylemek yanlış olmaz. ‘Müzmin bekâr’mış ve ömür boyu evlenmemiş.”

Refik Ahmet Sevengil, Gürpınar’ı anlattığı bir yazısında şöyle diyor; ‘Bir gün (bekârlığının) sebebini sorduğumda önce sıkıldı, kızardı, suali cevapsız bırakmamak için gülümsedi: Yattığım odada başka nefes istemem, sinirlenirim, bunun içindir ki misafirlikte de kalmam.’

1964’TEN 2000″E KADAR ELDEN ELE

Evin bugünkü haline geçmeden önce, 1944’ten günümüze kadar süren yılan hikâyesini de anlatmak lazım, o da şöyle:
Gürpınar’ın ölümünün ardından ev, yazarın mirasçısı, dayı kızı Emine Muzaffer’in yazlığına dönüşür. Muzaffer, evi 1964’te İl Özel İdaresi’ne müze yapılması için satar. Çalışmalar ancak, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na devredilince 1983’te başlar. Ev, bu kez, 1987’de müzeye çevrilmesi için Adalar Belediyesi’ne verilir. Öncekilerin beceremediği işi belediye de beceremez. 1996’da adaya kaymakam atanan Mustafa Farsakoğlu tekrar ilgi gösterir, belediye ve bakanlıkla işbirliği yaparak 2000’de nihayet restore edilip müzeye dönüşmesini sağlar.

KİTAPLAR HARİÇ YAĞMALANMIŞ

Bütün bu süre boyunca bekçiye rağmen engellenemeyen yağmalarda, envanterde görünen yazarın piyanosu, bisikleti, kemanı, yağlıboya tabloları, avizeleri, kristal likör takımları, antika halıları kaybolur. Yine önemli bir kısmı kaybolsa da, fareler ve böcekler dışında kitaplara dokunan pek olmaz.
Takvimler 2011’i gösterdiğinde evin İstanbul İl Özel İdaresi’nce tekrar yenileneceği açıklanır. Önemli mimari problemleri bulunmamasına karşın evin özellikle iklimlendirme sorunu yaşadığı, restorasyonda bu durumun da giderileceği söylenir.

RESTORASYON OLACAK AMA NASIL, NE ZAMAN?

2013’te İl Özel İdaresi’nden İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne geçen yapı için belediye 2017’de restorasyon ihalesi açar. Fakat vakıf malı kaydı olduğu gerekçesiyle konak aynı yıl Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredilir. 16 Mayıs 2019’da ise İstanbul Büyükşehir Belediyesi Hüseyin Rahmi Gürpınar Evi Müzesi olarak bilinen yapı ve arsasının tapu devri Vakıflar 2. Bölge Müdürlüğü’ne yapılır.
Seray Şahinler’in (Milliyet) geçen ay yayınlanan haberine göre Vakıflar Genel Müdürlüğü, genel olarak iyi durumda olduğunu tespit ettiği evi restorasyon programına almış. Fakat konuyla tarih verilmemiş ve halen başlayan bir çalışma yok. 

MÜZE OLMASI İÇİN İMZA KAMPANYASI

Ev ziyaretlere kapalı.
Bugünlerde, Heybeliada’da yaşayan Türkçe öğretmeni Nihan Aydar’ın (@adalar_turkceogretmenim) change.org‘da “Heybeliada Hüseyin Rahmi Gürpınar Evi Müze Olarak Açılsın” başlıklı bir imza kampanyası başlatmış; ilk hedefi 5 bin imza. 

Yetkililerle görüşürken bu desteği arkasına almanın işini kolaylaştırmaya yarayabileceğini düşünüyor.

GÜRPINAR METİNLERİYLE BİTİRİRSEK…

Bu arada ben Eyüp’ün bu metnini paylaştıktan sonra Yiğit Ahmet Kurt, Twitter’da şu güzel eklemeyi yaptı:

Ne güzel anlatılmış, resimlenmiş; ellere sağlık naçizane. Bilmeyen varsa da, küçük bir uzantı da ben yapayım. İlgilisi için, TDK’nın şuradaki yayınlarında, Hüseyin Rahmi Gürpınar eserlerinin ücretsiz e-kitapları var: www.tdk.gov.tr/yayinlar/satistaki-yayinlar/e-kitaplar/