Ahmet-Mica Ertegün Evi

Bodrum’daki bir akşam yemeğinde “Ahmet-Mica Ertegün Evi’nin satılık olduğunu” duydum. Daha önce satıldığına dair bir haber görmüştüm. Baktım, 2013 yılında 13 milyon Euro’ya – o dönem 32 milyon 500 bin TL imiş- satılmış. Alanın ismi saklı tutulmuş. “Yeniden mi?” diye düşünüp biraz bakındım, bulamadım, sorunca anladım ki, ev ilansız satılıyor…

Ev, bugün önündeki bitkilerin de etkisiyle, eskisine nazaran görünmez, saklı halde. Tabii ki yapıldığı yıllarda denizle mesafesi birkaç adım, şimdi biraz daha fazla.

İçini görmek için can atıyorum; alıcı rolü yapsam, yapamam:) Döndüm eski fotoğraflara. Yeniden Ahmet Ertegün’ün aklı, Mica Ertegün’ün eşsiz zevki ve Turgut Cansever’in ustalığı, felsefi bakışı, bilgi ve sezgileriyle tasarlanan bu evi inceledim durdum.

Siz de okuyun istedim.

ZEVKLİ BİR ÇİFT

Malum, Atlantic Records’un kurucusu Ahmet Ertegün; Aretha Franklin, The Rolling Stones, Led Zeppelin, Ray Charles gibi kıymetli isimleri müzik dünyasına kazandıran bir yapımcı. Romanya doğumlu eşi Mica ise ortağıyla kurduğu MAC II adlı tasarım firmasıyla dünyanın dört bir yanında pek çok ev dekore etmiş yetenekli bir iç mimar. İkisi de gustosu yüksek, zevkli insanlar. New York’taki evleri de dillere destan.

YIKIK DÖKÜK SALİH EFENDİ KONAĞI

Ertegün’ün babası 1930’larda ABD büyükelçisi; İstanbul’da da evleri var ama yol o zamanlar daha zorlu, ağırlıkla yazları seyrek aralıklarla geliyorlar. “Hiçbir zaman uzun süreli olarak orada yaşamadım. Ama Mica ile birlikte bir gün kıyıda bir yerde ev almayı hep ummuştum” diyor Ahmet Ertegün. (Elle Decor dergisinden Mitchell Owens’a 1992 yılında verdikleri röportajda. Fotoğrafların bir kısmı da oradan, Marianne Haas’a ait.)

Otomobille yaptıkları bir yaz seyahatinde çift, aradıkları o lokasyonu buluyorlar… Bodrum limanında her yeri tarihle donanmış, Bodrum Kalesi manzaralı o ‘yıkık’ konak: Salih Efendi Konağı.

Ertegün, 19. yüzyıla ait bir haritada mülkün köyün ağasına ait konak olarak işaretlendiğini, içinde konak sahibinin haremi için ayrı bir yapı bulunduğunu, temeli, taş cephesi sağlam olsa da içinin çok kötü durumda ve moloz yığınıyla dolu olduğunu hatta eşi Mica’nın evle ilgili şüpheleri olduğunu anlatıyor.

“TURGUT, OSMANLI’YI İYİ BİLİYORDU”

Ancak ev alınıyor ve o dönemde Bodrum’da bir projede çalışan Turgut Cansever’e ulaşıyorlar.

“Turgut, Osmanlı kültürünü çok iyi bilen bir bilim insanı ve tarihçiydi, bu yüzden onunla çalışmak istedik. Yeniden inşa süreci oldukça yoğun geçti ve iki yıl sürdü. Bodrum’da bütün evler küçüktür,. Bu çevredeki en büyük ev olmasına rağmen yine de çok dardı. Biz de cephesine hiç dokunmadan, arka kısmı genişleterek alt kattaki odaları büyüttük” diye anlatıyor Ahmet Ertegün. Evin yapımına 1971’de başlanıyor, 1973’te bitiyor.

“DÜNYAYI HER YÖNÜYLE GÖRME HAKKI”

“İç dış bağlantısı insanın bakma ve dünyayı her yönüyle görme hakkının korunması o hakkın sağlanması ve bundan doğan güzelliğin Ertegün Evi’nde yer alması amaçlardan biriydi” diyen mimar Turgut Cansever ise şunları söylüyor:

“Üst katlar özellikle manzaraya doğru yönelirken zemin kat bahçeye açılıyor. Bu durumda bahçeye açılan açıklıkların farklı yerlere bakması dolayısıyla açılma biçimlerinde de farklılık olmasının yararlı olacağını düşündüm. Denize, kaleye doğru bakan sokak cephesinde ise pencere kapakları iki yana doğru açılıyor. Arka cephede bahçeye bakarken bunların bir kısmı yana doğru açılıyor, diğer bir kısmı ise tekrar yukarıya doğru açılıyor. (…) Mica Hanım’ı Çini Köşk’e götürdüm, müthiş etkilendi. Bu şekilde çiniler kullanmaya karar verdik ve kullanılma alanı olarak aslında yine bizim tarihimizde çok önemli olan yıkanma alanı olsun dedim. Hamam, yıkanma önemli bir yer. O yere özel bir önem vermek gerekir dedim ve dosdoğru yıkanma alanlarında seramiği kullandık.” ( Nasıl Olunur’daki hamam bölümümü dinleyiniz).

“ARKEOLOJİK KALINTILAR BULDUK”

Bir Osmanlı dönemi konağını Turgut Cansever ile birlikte 20. yüzyıla ait, modern bir ev haline getiren Mica Ertegün, “Bodrum insanoğlunun bildiği en eski yerleşimlerden biri, bir uygarlık beşiği. Bahçeyi yaparken mozoleden düşmüş antik mermer parçaları ve arkeolojik kalıntılar bulduk” diyor röportajında.

O KALİTELİ BİZDENLİK…

Her Umut Ortak Arar için 500’e yakın bina yazdım. Ertegün Evi herhalde “Keşke içinde yaşayabilsem” dediğim nadir evlerden.

Turgut Cansever’in her işine hayranlıkla bakıyorum. Üstelik bu binada ‘rüya takım’ oluşturulmuş; Mica Ertegün’ün zevkiyle ile bir sanat eseri ortaya koymuşlar.

Evin içinde gölgeler oluşturan, istendiğinde güneşi kucaklatan, rüzgâr geçişlerini dengeleyen, İstanbul Boğaz yalılarından, Osmanlı dönemi mimarisinden ilham alan o ahşap paravanlar misal nedir? Bakmaya doyamıyorum…

Ya da o dekorasyon, o sadelik, o ‘kaliteli bizdenlik’… Eşsiz.

İSMİNİ BULDUM GALİBA: AĞA KONAK

Mica Ertegün’ün -pek kaynak gösterilmeyen- yukardaki şömineli fotoğrafı Jonathan Becker’a ait; Vanity Fair için çekilmiş. Fotoğraflara bakılırsa Becker, yazıda “Rock‘n’roll’un First Lady’si” olarak tanımlanan Mica Ertegün (o dönem 90-91 yaşında olmalı) ile hem Bodrum’daki evde hem de Ertegünler’in ‘Ioana Maria’ adlı yatlarında vakit geçirmiş. Yatın adını görünce gülümsedim çünkü Romanyalı aristokrat bir aileden gelen Mica Hanım’ın doğduğunda ismi Ioana Maria Banu.

İlginç gelen; 2017 tarihli foto-haberde Ertegün Evi’ne “Aga – Ağa Konak” denilmesi. Ertegünler için evin ismi oydu belki de. Hem Ahmet Ertegün içi harap halde satın aldığı Salih Efendi Konağı’nın 19. yy’da köyün ağasına ait haremli bir yapı olduğunu keşfetmişti, hem de ev, Turgut Cansever mimarisi ile Türkiye’de Ağa Han, Aga Khan ödülü almış ilk yapı; Ağa Konak da yakışır!

BOĞAZ YALILARINDAN İLHAMLA

Mitchell Owens, 1992 tarihli Elle Decor yazısında şu ayrıntıları veriyor: “Odalar, minderli sedirler, el dokuması halılar, alçak masalar, işlemeli pamuk perdeler ve yumuşak tonlarda eski Türk ahşap kaplamalarıyla döşenmiş. Alt kattaki odalar, ağaçlarla çevrili bir bahçeye açılmakta; öğleden sonra esen rüzgâr başladığında, bu açıklıklar büyük meşe panjurlarla korunuyor. Panjurlar, Boğaz’daki yalıların oyma ahşaplarından esinlenerek tasarlanmış. Ev, dış mekâna kolayca açılıyor. Güneşten koruyan gölgelikler altında açık havada yemek yenecek ya da içki içilecek alanlar sunuluyor.”

MOBİLYALARIN YÜZDE 99’U PAZARLARDAN

Mica Hanım’ın pazar tarifine bayıldığım şu önemli noktayı da ekleyeyim: “Mobilyaların yüzde 99’unu yerel pazarlardan aldım…Orada şeftaliden sütyene kadar her şeyi bulabilirsiniz. Amerika’dan yalnızca yatak çarşaflarını ve paslanmaz çelik çatal-bıçak takımını getirdim.”

TÜRKİYE’NİN İLK AGA KHAN ÖDÜLLÜ YAPISI

Ertegün Evi, Türkiye’ye ve -aynı ödülü 3 kere alan- Turgut Cansever’e ilk Aga Khan Mimarlık Ödülü’nü getirmiş. Aga Khan (Ağa Han) jürisi “İki sahil evinin yaratıcı biçimde korunması… Yeni yapıların, eskileri doğrudan taklit etmeden duyarlı biçimde eklenebileceğini gösteriyor” yorumunu yapmış…

KİMLER GELDİ, KİMLER GEÇTİ…

Ahmet-Mica Ertegün çifti çevresi geniş insanlar. Bodrum’daki evlerine, teknelerine de pek çok şöhretli isim konuk olmuş. Mick Jagger, Henry Kissinger, Eric Clapton, Dustin Hoffman, Sting, Oscar de la Renta, Ella Fitzgerald gibi isimleri, Rockefeller ve Rothschild ailelerinin bazı fertleri bu evde ağırlanmış.

İlk defa evin dekorasyonu hakkında mimarisinden daha çok şey okudum. Amerikan Dergileri çiftin popülerliğinin de etkisiyle 70’li yılların sonundan 2010’lu yıllara kadar pek çok defa ev hakkında metinler yazmış. Her bir dosya için Bodrum’da günler geçirilmiş.

PEK ÇOK KÜÇÜK OBJE YERİNE TEK BÜYÜK OBJE

Sanırım Mica Ertegün, “ıncık cıncıkçı” benim 40 yılda kavradığım şeyi bir cümlede söyleyivermiş Vogue dergisi röportajında: “Genel olarak eşyalara karşı pek bir his beslemem, her yerde duran küçük objelerden ve dağınıklıktan nefret ederim. Bir sürü küçük obje yerine iki büyük şeye sahip olmayı tercih ederim”.

Her eşyasına bağlanan ve çok eşyacı benim gibilerine ders gibi ders!

MOBİLYALARIN YÜZDE 99’U PAZARLARDAN

Mica Hanım’ın pazar tarifine bayıldığım şu önemli noktayı da ekleyeyim: “Mobilyaların yüzde 99’unu yerel pazarlardan aldım…Orada şeftaliden sütyene kadar her şeyi bulabilirsiniz. Amerika’dan yalnızca yatak çarşaflarını ve paslanmaz çelik çatal-bıçak takımını getirdim.” (Elle Decor)

Umarım ev aynen korumuştur… Ve birileri beni davet edip gezdirirlse de çok mutlu olurum:)

TÜRK EVİNE DÖNÜŞTÜRMEK

Dekorasyonu, eşyaları merak edenler için 1977 Vogue Dergisi’ndeki William P. Rayner yazısından, fotoğraflar Karen Radkai‘nın.

“Mica’nın son ışık işleri, Ege kıyısındaki Türkiye’nin küçük liman kenti Bodrum’da (nüfus yaklaşık 7000) yer alıyor. İlk ziyaretimiz beş yıl öncesine dayanıyor, Mica evi yeni almıştı. Ev mi dedim? Bu yapıdan ibaretti: iki blok taş bina, çatısız ve döşemesizdi, aralarında bir kemerle birbirine bağlanmıştı; kemerin altında bir geçit vardı ve bu geçit, darmadağın turunç ağaçlarıyla dolu bir koruya uzanıyordu. Ağaçların tek sakinleri bir Habeş kedisiyle beş zavallı yavru kediydi. Başka da bir şey yoktu. Orada marangoz, elektrikçi, tesisatçı, sıvacı, boyacı ya da usta yoktu. Bu enkazdan bir anka kuşunun doğuşuna tanık olmak olağanüstüydü. Sorun çözme becerisi sayesinde, hata oranını minimuma indiren Mica’nın özel sezgisi vardı; yıkıntıların düzgün şekilde organize edildiğinde nasıl görüneceğini öngörebiliyordu. Ancak altyapı tamamlandıktan sonra daha da zor bir sorun gündeme geldi: çıplak duvarlı mekânları gerçek bir Türk evine dönüştürmek. Mica, Osmanlı görünümünü anlamak için birçok kitap taradı; ama pufları kaplayacak zanaatkârı nereden bulacaktı? Banketleri kaplayacak, koltukları döşeyecek, başuçlarını perdeleyecek, perdeleri dikecek zanaatkârlar? Sonra arkasına yaslandı ve düşündü: “Bunu Türk usulüne dönüştürmek için bana kim yardım edebilir?” “Biliyorum,” dedi, “ihtiyacım olan yetenekli bir Porto Rikolu.” Ve böylece, kumaş uygulamasında öylesine usta olan Louis Perez’i çağırdı ki, bir çadırı bile Palladio tarzı bir salona dönüştürebilirdi.

İkinci yıl, Louis ve Mica’nın küçük çaplı bir üretim atölyesi yürüttükleri görüldü; çırakları, (…) başları örtülü, rengârenk bluzlar ve bol pantolonlar giymiş kadınlardı. Bu kadınlar, yerde bağdaş kurmuş bir şekilde oturur, dikişle uğraşırken sanki eski bir minyatürden çıkmış gibi görünürlerdi. Ama Mica’nın amacı geçmişi yeniden canlandırmak değildi; onun ilgisi, gelenekle uyumlu biçimde, yerel mimariyi benimseyerek ve çevresine dekora uyarlayarak yeni bir atmosfer yaratmaktı. Her evin kendine özgü bir sahnesi olmalıydı.”

KENYA’DAN YUMURTALAR

Fotoğraf altlarından birtakım bulgular:

“Mica beyaz sedirler ve bit pazarından aldığı sandalyelerin üzerindeki çizgili kumaşlar için elde dokunmuş Türk pamuklarını kullandı. Sekizgen masa, sedef kaplama kaplumbağa kabuğundandı ve o da Türktü; sol duvarda çerçevelenmiş eski bir hat sanatı yer alıyordu”

“İstanbul ve İzmir’deki pazarlardan alınan Edirne tepsileri, Mica’nın marangozunun yaptığı sehpaların üzerine yerleştirildi. Zemin yerel mermerdendi; sardunyalar yerel kavanozlarda açıyordu; yalnızca sol köşedeki deve kuşu yumurtaları ithaldi — Mica’nın Kenya’dan getirdikleri”