Tayyare Apartmanları

Mehmet Berksan, Twitter’da paylaştığı kitaplar sayesinde tanıdığım, ara sıra yazıştığım bir mimar ve tutkulu bir okur. Tayyare Evleri’ni çok duyarım; onunla ilgili bir kitap paylaştığını fark edince “Bana yazar mısınız?” dedim, beni kırmadı.

Mehmet Bey’den okuyalım:

“Tayyare Apartmanları mimarlık tarihimiz için birçok açıdan önemli: 20 TL’nin arka yüzünde portresi de olan Mimar Kemalettin’in bu eseri, İstanbul’un ilk betonarme yapılarından. Suriçi’nin de ilk apartmanlarından. 

İstanbul’da yapılan ilk #site olduğu da rahatlıkla iddia edilebilir. Ülkemizde, Batı Avrupa’daki sosyal konutlar model alınarak inşa edilen ilk konut projelerinden de biri. 

YANGINZEDELER İÇİN BAŞLANDI AMA…

Hikâyesi de ilginç; 1918 Cibali Yangını’nda 7.500 kadar ev kül oldu. 1. Dünya Savaşı’nın sonuna denk gelen bu zorlu dönemde evi yananlar için yardım toplandı ama paralar ihtiyaç sahiplerine verilmedi, arsa alındı ve 1919’da inşaata başlandı. 1922’de tamamlanan, her biri 6 katlı ve orta avlulu 4 bloktan oluşan Harikzedegân Katevleri’nde, yanan binlerce eve karşılık 124 lüks daire ve 25 dükkân vardı. 

Kısacası yangınzedeler, ne yardım ne daire alabildi! Durum tepki çekince “Daireler kiraya verilip geliri mağdurlara verilecek” dendi ama binalar kısa süre sonra Türk Hava Kurumu’na bağışlandı. Binaların adı da mağdurlar gibi unutuldu ve Tayyare Apartmanları olarak değişti. 

KALBURÜSTÜ AİLELER

Cephesindeki zarif barok öğelerle, hemen yanındaki Laleli Camii’ne referans veren apartmanlarda, elektrik ve su tesisatı; zemin katta dairelere ait depolar; çatı katında ortak alan gibi o dönem için gayet lüks olan çağdaş unsurlar vardı. Divanyolu’nda konak kiraları 5-10 lira iken buradaki dairelerin kiraları 35-50 liraydı.

Kalburüstü ailelerinin tercih ettiği Tayyare Apartmanları’nda Prof Dr Bülent Nuri Esen, Enis Behiç’in babası Dr Behiç, İ. Alaaddin Gövsa, Op Dr Rasih Pertev, E. Ekrem Talû ve Halide Edip Adıvar’ın kız kardeşi Belkıs Hanım gibi isimler oturuyordu. Muhsin Ertuğrul ile Neyyire Neyir’in düğünü de 1. bloğun çatı katında yapılmıştı. 

O ARTIK BİR OTEL

Binalar zamanla gözden düştü. Varlıklı kiracılar yeni yapılan apartmanlara taşındıkça oturanların gelir düzeyi düştü, binaların bakımı ihmâl edildi. 1955’te bir tadilat yapılmışsa da artık binalar çok yıpranmıştı. 1960’larda Tayyare Apartmanları’nın iş hanına dönüşmesi önerisini reddeden Anıtlar Kurulu, Mimar Ertem Ertunga’nın çizdiği otel projesini 1986’da onayladı. 1987’de tamamlanan restorasyon ile Tayyare Apartmanları’nda 265 odalı, 5 yıldızlı bir otele dönüştü. Bu sırada orta avluların ve bloklar arasında kalan iç sokakların üstü cam tonozlarla kapatıldı; servis hacimleri için de blokların altına bir bodrum kat kazıldı. T.A. halen otel olarak hizmet veriyor.”

(N.Ö. notu: Ben de otelin internet sitesinden ekleyeyim: 1985’ten itibaren Merit Antik Hotel olarak hizmet vermeye başlamıştır. Daha sonra Naz Giyim’e devredilen bina 2006 yılından beri Crowne Plaza Old City olarak 5 yıldızlı bir otel olarak hizmet vermektedir.)

AĞUSTOS 2021’DEN BİR EK…

Türkiye’yi her anlamda yakıp kavuran yangınların çıktığı 2021’in Temmuz-Ağustos günlerinde çok konuşulan konulardan biriydi Türk Hava Kurumu ve yangın uçakları…
Dersiniz ki, “Sezgin Baran Korkmaz ya da Sedat Peker nasıl olur da Tayyare Apartmanları’na bağlanır…”
Bağlandı.
Peker’in ifşalarıyla yeniden konuşulmaya başlanan Sezgin Baran Korkmaz’ın adının karıştığı ‘garip işlerden’ biri de bir dönemin Tayyare Apartmanı’nda geçiyor.
Türk Hava Kurumu’nun yurt çapında 1300 gayrimenkulü varmış meğer. Bunlar arasında en kıymetlilerinden biri Atatürk tarafından THK’ya bağışlanan ve Tayyare Apartmanları olarak bilinen yapıdan dönüştürülen Laleli’deki otel…
Otelin bugünkü değeri, 500 milyon dolar olarak hesaplanmış ancak otel yolsuzluktan tutuklanan eski başkan Osman Yıldırım döneminde Keskinoğlu Holding’e yıllık 3.25 milyon dolara kiralanmış.

KAYNAKLAR

-Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Türk Tarih Vakfı, 1994, Cilt 7, “Tayyare Apartmanları” Maddesi, Madde Yazarı: Yıldırım Yavuz.

-Harikzedegan’dan Merit Antique’e Tayyare Apartmanları, Sabahattin Türkoğlu, Şahinkaya Matbaacılık, 1998.

-İstanbul ve Mimari Yazıları, Sedat Çetintaş, Türk Tarih Kurumu, 2011, “Mimar Kemaleddin: Mesleği ve Sanat Ülküsü”.

-Mimar Kemalettin Anma Programı Dizisi, İmparatorluktan Cumhuriyete Mimar Kemalettin 1870-1927, Yıldırım Yavuz, TMMOB, 2009.

-Mimar Kemalettin Anma Programı Dizisi, İstanbul Vakıflar Bölge Müdürlüğü Mimar Kemalettin Proje Kataloğu, Ed: Afife Batur, TMMOB, 2009.

-Mimar Kemalettin Anma Programı Dizisi, Mimar Kemalettin ve Çağı, Ed: Ali Cengizkan, TMMOB, 2009.

-Mimar Kemalettin Yapıları Rehberi, Ed: Afife Batur, TMMOB, 2008.

-http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=50&RecID=1202

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on telegram
Telegram
Share on facebook
Facebook

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış.

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Kadıköy

Bursalı Rıza Bey Köşkü

Bursalı Rıza Bey hakkında -şimdilik- bir şey bulamasam da beyefendinin -belki de eşinin- zevki köşkün ön cephesinde yaşıyor. Rıza Bey köşkün ikinci sahibi. Köşkü kendisi yaptırmamış ama 1924’te satın aldıktan sonra köşkün ön cephesini kendisi süsleterek, yeniden yaratmış. Köşke bakarak Bursalı Rıza Bey ve eşinin

Devamı »
Şişhane

Baran Apartmanı (Mardan Han)

Dr. Nejat Eczacıbaşı, “Kuşaktan Kuşağa” adlı kitabında “İstanbul’daki iş yaşımın üç girişimle başlar” diyor: 1- Laleli’de bir apartmanda başlayan vitamin ya da balıkyağı özü çalışması,  2- Pera Palas Oteli’nin tam karşısına düşen Baran Apartmanı‘nın bodrum katında yapılan çocuk maması. 3- Yunus, Kartal’da askerlerin ısrarıyla başlayan elektrolitik

Devamı »
Sarıyer

Sarıyer Verem Savaş Dispanseri

Onur Sar (Instagram’da @chez_onur ) ilk günlerinden bu yana bina hikayeleri paylaştığım hesabımın en coşkulu, yorumlarıyla, katkısıyla insana en iyi gelen takipçilerinden. Bana geçenlerde -ki bayağı oldu- bir ahşap köşk hikâyesi yazdı ama tez yazar gibi cümle ayrıntı ile yazdığından, “Ne olur Instagram versiyonu” yapalım dedim,

Devamı »
Manavgat

Side Müzesi

Yüksek mimar Banu Uçak, Her Umut Ortak Arar’ın Instagram’daki ilk gününden bu yana en, en, en büyük destekçilerinden, moral kaynaklarımdan biri… Paylaştı, görüş yazdı, destek verdi, ışık tuttu. Ben de “Hadi yaz, hadi yaz” diyordum, bir oturuşta aynı aileye bağlı bir müze, bir de villa

Devamı »
Bahariye

Röntgen Apartmanı

Anladığım Yeldeğirmeni’nde de bir Röntgen Apartmanı varmış, hem de bir kız yurdunun karşısında… Ama bizim Röntgen Apartmanı başka. “Kadıköy’de, Bahariye Caddesi’nde Süreyya Sineması’nın karşı sırasında Türkiye’nin ilk kadın radyoloji uzmanı / röntgen mütehassısı Saadet Gören’e ait imiş.  Google’dan baktım, benzer apartmanlar buldum ama kendisini bulamadım.

Devamı »
Şişhane

Angel Apartmanı (Tünel İş Hanı)

Mimar, mühendis ve şehir plancısı Aron Angel hakkında söylenecek şey çok. Burada iki farklı yazı okuyabilirsiniz; biri kendisi hakkında, diğeri doğduğu Valpreda Apartmanı. Bu sitedeki yazılar, hakkında bir okuma yapmak isteyenlere fikir versin diye; Gezi Parkı’nı, Bağdat Caddesi’ni planlayan kişiyi bilelim diye…  Ve şehir planlaması

Devamı »
Gümüşsuyu

Cili Apartmanı

Cili Apartmanı’nı girişinden tanıdım, zaten ‘özel tasarlanmış girişler’e bayılırım. Sarmaşıklarla kaplı kapıda, eski kalmış (güzel) ismini zor okudum ama o. Rengi yeşil olmuş. Duruyor! Oh! Mimar Zeki Sayar; eski fotoğraflar Foto İskender’in. BASMA KALIP DEĞİL! İşte Zeki Sayar’ın mimarı olduğu apartman hakkındaki bilgiler, kendi çıkardığı

Devamı »