Tayyare Apartmanları

Mehmet Berksan, Twitter’da paylaştığı kitaplar sayesinde tanıdığım, ara sıra yazıştığım bir mimar ve tutkulu bir okur. Tayyare Evleri’ni çok duyarım; onunla ilgili bir kitap paylaştığını fark edince “Bana yazar mısınız?” dedim, beni kırmadı.

Mehmet Bey’den okuyalım:

“Tayyare Apartmanları mimarlık tarihimiz için birçok açıdan önemli: 20 TL’nin arka yüzünde portresi de olan Mimar Kemalettin’in bu eseri, İstanbul’un ilk betonarme yapılarından. Suriçi’nin de ilk apartmanlarından. 

İstanbul’da yapılan ilk #site olduğu da rahatlıkla iddia edilebilir. Ülkemizde, Batı Avrupa’daki sosyal konutlar model alınarak inşa edilen ilk konut projelerinden de biri. 

YANGINZEDELER İÇİN BAŞLANDI AMA…

Hikâyesi de ilginç; 1918 Cibali Yangını’nda 7.500 kadar ev kül oldu. 1. Dünya Savaşı’nın sonuna denk gelen bu zorlu dönemde evi yananlar için yardım toplandı ama paralar ihtiyaç sahiplerine verilmedi, arsa alındı ve 1919’da inşaata başlandı. 1922’de tamamlanan, her biri 6 katlı ve orta avlulu 4 bloktan oluşan Harikzedegân Katevleri’nde, yanan binlerce eve karşılık 124 lüks daire ve 25 dükkân vardı. 

Kısacası yangınzedeler, ne yardım ne daire alabildi! Durum tepki çekince “Daireler kiraya verilip geliri mağdurlara verilecek” dendi ama binalar kısa süre sonra Türk Hava Kurumu’na bağışlandı. Binaların adı da mağdurlar gibi unutuldu ve Tayyare Apartmanları olarak değişti. 

KALBURÜSTÜ AİLELER

Cephesindeki zarif barok öğelerle, hemen yanındaki Laleli Camii’ne referans veren apartmanlarda, elektrik ve su tesisatı; zemin katta dairelere ait depolar; çatı katında ortak alan gibi o dönem için gayet lüks olan çağdaş unsurlar vardı. Divanyolu’nda konak kiraları 5-10 lira iken buradaki dairelerin kiraları 35-50 liraydı.

Kalburüstü ailelerinin tercih ettiği Tayyare Apartmanları’nda Prof Dr Bülent Nuri Esen, Enis Behiç’in babası Dr Behiç, İ. Alaaddin Gövsa, Op Dr Rasih Pertev, E. Ekrem Talû ve Halide Edip Adıvar’ın kız kardeşi Belkıs Hanım gibi isimler oturuyordu. Muhsin Ertuğrul ile Neyyire Neyir’in düğünü de 1. bloğun çatı katında yapılmıştı. 

O ARTIK BİR OTEL

Binalar zamanla gözden düştü. Varlıklı kiracılar yeni yapılan apartmanlara taşındıkça oturanların gelir düzeyi düştü, binaların bakımı ihmâl edildi. 1955’te bir tadilat yapılmışsa da artık binalar çok yıpranmıştı. 1960’larda Tayyare Apartmanları’nın iş hanına dönüşmesi önerisini reddeden Anıtlar Kurulu, Mimar Ertem Ertunga’nın çizdiği otel projesini 1986’da onayladı. 1987’de tamamlanan restorasyon ile Tayyare Apartmanları’nda 265 odalı, 5 yıldızlı bir otele dönüştü. Bu sırada orta avluların ve bloklar arasında kalan iç sokakların üstü cam tonozlarla kapatıldı; servis hacimleri için de blokların altına bir bodrum kat kazıldı. T.A. halen otel olarak hizmet veriyor.”

(N.Ö. notu: Ben de otelin internet sitesinden ekleyeyim: 1985’ten itibaren Merit Antik Hotel olarak hizmet vermeye başlamıştır. Daha sonra Naz Giyim’e devredilen bina 2006 yılından beri Crowne Plaza Old City olarak 5 yıldızlı bir otel olarak hizmet vermektedir.)

AĞUSTOS 2021’DEN BİR EK…

Türkiye’yi her anlamda yakıp kavuran yangınların çıktığı 2021’in Temmuz-Ağustos günlerinde çok konuşulan konulardan biriydi Türk Hava Kurumu ve yangın uçakları…
Dersiniz ki, “Sezgin Baran Korkmaz ya da Sedat Peker nasıl olur da Tayyare Apartmanları’na bağlanır…”
Bağlandı.
Peker’in ifşalarıyla yeniden konuşulmaya başlanan Sezgin Baran Korkmaz’ın adının karıştığı ‘garip işlerden’ biri de bir dönemin Tayyare Apartmanı’nda geçiyor.
Türk Hava Kurumu’nun yurt çapında 1300 gayrimenkulü varmış meğer. Bunlar arasında en kıymetlilerinden biri Atatürk tarafından THK’ya bağışlanan ve Tayyare Apartmanları olarak bilinen yapıdan dönüştürülen Laleli’deki otel…
Otelin bugünkü değeri, 500 milyon dolar olarak hesaplanmış ancak otel yolsuzluktan tutuklanan eski başkan Osman Yıldırım döneminde Keskinoğlu Holding’e yıllık 3.25 milyon dolara kiralanmış.

KAYNAKLAR

-Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Türk Tarih Vakfı, 1994, Cilt 7, “Tayyare Apartmanları” Maddesi, Madde Yazarı: Yıldırım Yavuz.

-Harikzedegan’dan Merit Antique’e Tayyare Apartmanları, Sabahattin Türkoğlu, Şahinkaya Matbaacılık, 1998.

-İstanbul ve Mimari Yazıları, Sedat Çetintaş, Türk Tarih Kurumu, 2011, “Mimar Kemaleddin: Mesleği ve Sanat Ülküsü”.

-Mimar Kemalettin Anma Programı Dizisi, İmparatorluktan Cumhuriyete Mimar Kemalettin 1870-1927, Yıldırım Yavuz, TMMOB, 2009.

-Mimar Kemalettin Anma Programı Dizisi, İstanbul Vakıflar Bölge Müdürlüğü Mimar Kemalettin Proje Kataloğu, Ed: Afife Batur, TMMOB, 2009.

-Mimar Kemalettin Anma Programı Dizisi, Mimar Kemalettin ve Çağı, Ed: Ali Cengizkan, TMMOB, 2009.

-Mimar Kemalettin Yapıları Rehberi, Ed: Afife Batur, TMMOB, 2008.

-http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=50&RecID=1202

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

3 Yorumlar
  • Onur
    Tarih: 12:08h, 26 Ağustos Cevapla

    Not düşmüş olayım: Ağustos 2022’de gazetelere THK’nın oteli Türkiye Varlık Fonu’na devretmeye hazırlandığı haberi yansıdı. Otelin değerinin yaklaşık 9-10 milyar TL olduğu ifade ediliyor. Bu devirle birlikte THK’nın kasasına belli bir miktar nakit girişi de olacağı söyleniyor.

    • Nilay Örnek
      Tarih: 13:24h, 26 Ağustos Cevapla

      çok teşekkürler

  • Pingback:Apartman – 100 SENE 100 NESNE
    Tarih: 13:35h, 04 Kasım Cevapla

    […] başkan Osman Yıldırım döneminde Keskinoğlu Holding’e yıllık 3.25 milyon dolara kiralandı.3 Böylece bu toprakların sosyal bir niyetle girişilen ilk apartmanının hayatı, yolsuzluk ve […]

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

İstiklal Caddesi

Taksim Palas Apartmanı

“Apartmanda satış saat 10.30’da başlamıştı… Apartman dardı. Odalar küçüktü. Koridordan gelip geçmek güçtü. Nohut oda bakla sofa içinde en azından 100-150 kişi toplanmıştı. Hiç kimse önündeki kadının veya adamın arkasından ilerisini göremiyor, tellalın sesi gayya kuyusundan çıkar gibi derinden ve görünmez bir yerden geliyordu. Çamurlu

Devamı »
Nişantaşı

Vehbi Bey Apartmanı

“(Narmanlı Apartmanı)… Vehbi Bey Apartmanı gibi döneminin modası ‘Art Deco’ izleri taşımasa da, zamanın en modern yapılarından biriydi. Narmanlı’nın sahibi Hacı Mustafa Efendi’nin, kızına mirasında bu apartmandan pay ayırmaması üzerine, kendi gibi Erzurumlu damadı Vehbi Bey’in, eşinin gönül kırıklığını tamir için, iki ev sonrasındaki arsayı

Devamı »
Gümüşsuyu

Üçler Apartmanı

1930’lardan bugüne gelen Mühendis İbrahim Galip Bey, şimdiki adıyla Akar Palas Apartmanı‘ndan bahsederken, yanındaki Üçler Apartmanıyla onu, o dev bloğu çok da sevmediğimden bahsetmiştim. Ben pembe rengi, yenilenmesine rağmen yine de dökülen hali, pimapenlerle kapatılmış balkonları ve dev blok haliyle pek de sevemem orayı. Yıllarca

Devamı »
Daday

Ballıdağ Sanatoryumu

Kastamonu, değerinin az bilindiğini düşündüğüm şehirlerden; doğasından pastırmasına, eski yapılarından mantarına çok kıymetli, Daday ilçesi ayrı güzel. Benim Kastamonu’yu sevme nedenim, orayı birlikte gezdiğim Ece Aydın’dır sanırım. Eski bir öğretmen olan annesinin adı İksir. Onun adına açtıkları etkileyici konaklama mekanı İksir Çiftlik Evi’nde, eski konak

Devamı »
Florya

Beyti Et Lokantası

Beyti… En, en, en sevdiklerimden.  Malum; İstanbul’un en eski et lokantası. 1945’te Kırım göçmeni Abdülmuttalip Güler ve oğlu Beyti Güler tarafından Küçükçekmece Gölü kıyısında 4 masa, 16 sandalyeli küçük bir köfteci olarak açılmış. Birkaç yılda ızgara et lokantası haline gelmiş.  Beyti Bey’in çok çalışkan ve

Devamı »
Nişantaşı

İnayet Apartmanı 

“(…) annem yaptırdıkları apartmana ‘Hürriyet’, ‘İnayet’, ‘Fazilet’ gibi adlar verenlerin, aslında bütün hayatlarını bu değerleri çiğneyerek geçirmiş kişiler arasından çıktığını söylerdi” cümlesini geçiriyor Orhan Pamuk, Masumiyet Müzesi adlı eserinde… Aslında bir cümlesini alıntıladığım bütün bir paragraf, kitapta başrollerde olan ‘Merhamet Apartmanı’na dair bir şeyler söylerken,

Devamı »
Moda

Mehtap Apartmanı

İstanbul’da Moda kıyısında yürüyüp de bu apartmanı görmemiş, şöyle bir bakmamış olan yoktur sanırım. Geçen vapura bindim mis, Moda sokaklarında onlarca apartman fotoğrafı çektim hayranlıkla. Sonra bilmeden ne kadar çok mimar Melih Koray yapısı çekmişim şaşırarak fark ettim. Kesinlikle bir ruhu var Melih Bey’in yapılarının.

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.