(Birinci) Sönmez Apartmanı

1936-1937 yapım yılı, yıkım: 1977

Bina seven biri için, gizli bir güzelliği gösteren arkadaş çok havalı olabilir! Sevgili AnkaraApartmanları (Instagram ismiyle), Ankara buluşmamızda bana bir Sönmez Apartmanı gösterdi ki unutamıyorum. Ara ara açıp merdivenlerine baktığım oluyor. O günden beri de kendisine ısrar ediyorum, “Hadi yaz, yaz”…

Bir istedim, iki Sönmez Apartmanı yazdı. Biri artık yok, diğeri yani benim aşık olduğum yine bu sitede… AnkaraApartmanları anlatsın:

AİLE BİNALARI

Ankara’nın Ulus’tan başlayıp giderek genişlediği 100 yıllık süreçte, genelde aynı ailelerin bir devamlılık içinde aynı parselde ya da şehrin yeni cazibe bölgelerinde yaptırdığı, aynı adı taşıyan apartmanlara, önce ev sonra apartmanlara hatta sonrasında iş merkezlerine rastlamak mümkün.

Örneğin, 1920’lerin sonu ya da 1930’larda Ulus’ta apartman yaptırmış bir ailenin büyüleri ya da sonraki nesilleri, sonrasında Yenişehir, Kavaklıdere, Çankaya gibi yerlerde yeni apartmanlar yaptırmış olabilir. Ya da Yenişehir “yeni bir şehir” olarak Atatürk Bulvarı çevresinde palazlanırken aynı adreste 1930’ların apartmanlarını şimdiyse aynı adı taşıyan iş merkezlerini görebiliyoruz. İşte yine benzer bir süreklilikte, iki ayrı Sönmez Apartmanı hikâyesi anlatacağım.

SÖNMEZ KİRA EVİ

Robert Oerley’in Kızılay’a adını vermiş, çatısındaki hilaliyle özdeşleşmiş Kızılay Genel Müdürlük binasına komşu ‘Sönmez Kira Evi’ 1930’ların ikinci yarısında yapılmış. Bulvarın bulvar olduğu ve bulvar denince hangi bulvar diye sorulmayan yıllarda, iki havuz arasının ilkine komşu apartmanın mimarı Bekir İhsan Ünal. Ünal, bulvarın bugüne örneği kalmayan pek çok güzel apartmanına imza atmış biri.

APARTMANI YAPTIRAN TALAT SÖNMEZ

Apartmanı yaptıran Talat Sönmez (1876-1950) eski bir bürokrat ve siyasetçi, Osmanlı Meclis-i Meb’ûsân ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Ankara ve Ardahan’ı temsil etmiş bir mebus. Hakan Kaynar’ın deyişiyle “Ankara’nın yakından tarihçisi” Turan Tanyer’in Ankara Ansiklopedisi’nde verdiği bilgilere göre binanın girişinde Özen Pastanesi’nin ikinci şubesiyle, Yenişehir’in ilk çiçekçisi Ü. Sadi Gökçeatam’ın Lâle Çiçek Müessesesi yer alırmış. Ayrıca Ankara’nın ünlü terzisi Sabiha Keyn de buradaymış.

1977 yılında yıkılan apartmanın yerinde bugün fazlasıyla katlı bir iş merkezi, yanında da devasa kütlesiyle Kızılay AVM var.

“YA REFİK BEYLE EVLENİRİM YA DA…”

Gelelim aileye… Kızı Ruhiye, güzel bir kız, babası da şehrin önemli insanlarından olunca kısmeti yani isteyeni bol. Ama onun gönlü yine babası gibi bir bürokrat olan Refik Besim Bakuy’da. Nerede ve nasıl tanıştıkları bilinmese de aralarında o zaman için kısa sayılamayacak bir flörtleşme dönemi yaşanıyor. Ruhiye, annesi Vasfiye’ye “Ya Refik Bey ile evlenirim ya da hiç evlenmem” diyor.

SÖNMEZ’DEN VİLLA’YA

Bulvar’ın meşhur “promenade”ında -gezinti yeri- göz göze gelmek ümidiyle sürekli kendini Sönmez Apartmanı’nın önünde bulan Refik Bey de, Talat Bey’in dikkatini çekiyor, eşine “Refik Bey yakınlarda oturuyor sanırım, sürekli evin önünde rastlıyorum” diyor. Refik Bey o sıralardaki adresini bilemiyoruz ama Sönmez Apartmanı’nın çaprazında, zamanın Ankarası’nın en güzel yerinde, Uybadin Köşkü’ne komşu bir villa yaptırıyor. Yaptırıyor yaptırmasına ama evlenmek için villanın bitmesini beklerken Ruhiye’nin sabrı taşıyor, kızkardeşiyle haber gönderiyor. “Benimle evlenmeyecek mi bu adam?” Elbette evlenecek… Refik Bey sonunda muradına eriyor, Ruhiye ile evlenip villasına taşınıyor.

Benden ek…

Kaynaklarda Arkitekt’i görünce hemen açtım… Şimdi olmayan Sönmez Apartmanı’nın hali ve ilanları böyle. Derginin tarihine bakınca binanın 1937 ya da belki 1936’da inşaa edildiğini düşünebiliriz. Sadece 40 yıl yaşamış….Dergiden metni de aktarayım:

“Yenişehirde Atatürk Bulvarı üzerinde Kızılay Merkezi ya-nında ileride genişliyecek asfalt caddeden geri çekilerek ve bitişiğindeki binalar irtifasına tâbi olarak bodrum ve çatı katlarından maada 4kat olarak yapılan binanın zemin katı bu semtteki gazino ve mağaza ihtiyacı gözönünde bulundurularak büyük bir mağaza ve bir dairede 3 büyük oda, mutfak, banyo ve müştemilâtı ihtiva etmektedir. Birinci, ikinci ve üçüncü katlar yek diğerinin aynı olup her katta 2 daire bulunmaktadır. Daireler üçer oda ve sofayı, mutfak, banyo ve müştemilâtı hâvidir. Binanın iskeleti betonarme, duvarlar tuğla, ön ve yan sıvaları Edelputz’dur. Zemin kattaki mağazanın ihtiyacına göre hususî merdiven ve tuvaletile beraber bodrumda bir yük deposu vardır.”

 

Fotoğraf bilgilerini de ekleyeyim:

* Kızılay binasının hilalsiz hali ve arkada (Kızılay iki bitişik bina gibi olduğundan 3. bina gibi) 1936 yapımı Sönmez Apartmanı, 1957.

* Kızılay sembolünden anlayın, otomobilin arka tarafında Sönmez…

* Kızılay Binası ve Parkı. Sönmez Apartmanı inşaat halinde olduğuna göre 1935-36 yılları olmalı

* Yazının sonunda bahsedilen villa

YOLLARI KESİŞENLER

Yolu (Birinci) Sönmez Apartmanı ile kesişen binaları aşağıda görebilirsiniz. Bu binaların hikâyelerini birlikte okumanızı öneririz.

KAYNAKLAR

Tanyer, Turan (2016) “Ankara Ansiklopedisi” Kebikeç (42), 205-239.

Ünal, B.İ. (1937) “Sönmez Kira Evi” Arkitekt1937-09 (81), 238. http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/51/sayi51.pdf

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış.

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Sirkeci

Agopyan Han

Ancak kapısı her şeye rağmen bize bir şeyler söylüyor, 1921 yılında hizmete girmiş misal. Binanın mimarı Levon Nafilyan. Levon Bey, bu toprakların ilk bevliye (üroloji) uzmanı ve aynı zamanda birçok askeri hekimin yetişmesinde rol oynamış bir hocanın, Andon Nafilyan Paşa’nın oğlu. Paris’te okumuş. Bankalar Caddesi’ndeki

Devamı »
Adalar

Büyükada Rum Yetimhanesi – I

Bu yazıyı Büyükada Rum Yetimhanesi -2 ile okuyun lütfen. “Dağın tepesindeki bu dev ahşap yapı, Büyükada Rum Yetimhanesi, tıpkı Atlas okyanusunun dibinde duran Titanic gibi bir hayal olmayacak kadar gerçektir. Ama aynı zamanda gerçek olamayacak kadar da bir hayaldir” diyordu, Bianet’teki eski bir yazısında mimar

Devamı »
Rumelihisarı

Ahmet Vefik Paşa Kütüphanesi

Nereden nereye… Hikayemiz Osmanlı döneminin, 16 dil bildiği belirtilen bir devlet adamından, ABD’li bir yazar ve ressamına, Türkiye’nin en önemli tiyatro sanatçılarından birine ve bugün Rumelihisarı’ndan Londra’ya kadar uzanıyor. Ahmet Vefik Paşa ‘vikipedia’dan bilgilerle söylersem Osmanlı devlet adamı, diplomatı, 16 dil bilen bir çevirmen ve oyun yazarı.

Devamı »
Talimhane

Taş Apartmanı

Talimhane’nin en güzel, en görkemli binalarından biridir Taş Apartmanı.  Her kısa aralıkta bir güzel -ve sapasağlam- binanın yıkıldığı bölgede en kalıcı binalarından biri olduğu izlenimini de verir.  Kardeşi Burak Başcumalı ile birlikte daha önce bana, büyüdükleri Divan Apartmanı‘nı yazan Merve Başcumalı, binada oturan tanıdıkları Theodora

Devamı »
Tomtom

TİP Apartmanı

Yıllar yılı cep telefonumda fotoğrafını tutup da hikâyesini bir türlü bulamadığım binalardan; TİP Apartmanı. İsmini geçtim, apartman isminin fontları da ayrı merak nedeni… Bize bir şeyler söylemek ister gibi değil mi? Bana hep Türkiye İşçi Partisi’ni hatırlatır. Zamanında partili olmuş arkadaşlarıma da gösteriyorum “Aaaa” diyorlar

Devamı »
Şişhane

Décugis Evi

Meşrutiyet Caddesi ile Tünel meydanına çıkan merdivenlerin köşesindeki bina. “Miss Pizza’nın karşısında Sushi Express’in olduğu yapı” desem…. İstanbul’u, oraları bilen bilir. Artık bir otel… Bodrumuyla birlikte 4 katlı tasarlanmış, sonradan 6 kata yükseltilmiş. Bir penceresinin kilit taşından anlıyoruz ki, yapım yılı 1895.  Levanten Décugis ailesi

Devamı »
Gümüşsuyu

Gözcü (Gayret) Apartmanı

“Rahmet istedi” derler ya… Bazen zamanında çok çalışmış, kalıcı bir şeyler yapmaya çalışmış insanların yıllar sonra bir vesileyle adlarının anılmaya devam ettiğini düşünüyorum. Bugün de, ‘bina arkeologluğu’ yaparken döneminin önemli göz doktorlarından Dr. Niyazi İsmet Bey’i, daha da doğrusu Dr. Niyazi İsmet Gözcü’yü tanıyıp andım.

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.