Muradiye Han (Sabit Bey Han)

Yapım Yılı: 1914

Malum 18. İstanbul Bienali, Christine Tohmé’nin küratörlüğünde Üç Ayaklı Kedi başlığıyla, Beyoğlu-Karaköy hattındaki 8 farklı mekânda başladı.

Ben de iki sene önce Tiyatro Festivali’nin bu platforma getirdiği şahane bina yazılarından ilhamla tekrar İKSV’den Elif Ekinci’yi aradım (Ayşe Bulutgil sen de özleniyorsun) ve “Elif rotada yine normalde kolay kolay içine giremeyeceğimiz şahane binalar var. Birileri bana bu binaları yazar mı?” dedim. Elif sağolsun hemen her bina ile ilgili birileriyle iletişimi kurdu.

Ve ilk binamız Karaköy’den, Muradiye Han.

İŞLEVİ SÜREKLİ DEĞİŞMİŞ

Muradiye Han, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’nın öncülerinden M. Vedad Tek tarafından bir ticarethane olarak tasarlanmış. 1914’te tamamlandığında “Sabit Bey Han” adı verilen bina, Karaköy ticaret yaşamında önemli bir rol oynamış. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından İstanbul’un işgali sırasında Fransız askeri güçleri tarafından kullanılmış. 2021’de mimar Han Tümertekin ve ofisi tarafından restorasyondan geçirilen bina şimdi bir otel. Zemin katı, 18. İstanbul Bienali kapsamında ziyaretçilere açılacak bina ile ilgili aşağıdaki metinde konuk yazar ismi veremiyorum. Bina yenilendiğinde bir ajans tarafından hazırlanmış bir metin imiş. Arada eklemeler, kısaltmalar yaptım. Buyrunuz.

ART DECO ÇİZGİSİNE YAKIN

Afife Batur tarafından hazırlanan “Vedad Tek – Kimliğinin İzinde Bir Mimar” (YKY) adlı kitapta şöyle deniliyor: “1914 yılında inşa edildi. Yükseltilmiş giriş katı üzerine 5 katlı bu iş binası, Galata’nın dar sokaklarından birinde, çinilerinin rengiyle olduğu kadar, belki ondan da çok mimarisindeki net ve kararlı çizgiyle hemen fark edilir.

Betonarme karkasın sağladığı geniş pencere açıklıkları ve giriş katının geniş kemerleri çağdaş bir çizgiyi işaret eder. Sokağa açılan tek cephesinde Osmanlı sivri kemeri artık yoktur. Yerini Art-Deco’nun tipik üçgen biçimli penceresine veya dikdörtgen pencerelere bırakmıştır. Basık kemerli pencereler bile ancak üstünde çini bezeme olduğu için geleneksel çizgide görünebilir.

Aslında bu yapıda geleneksel biçim aktarımı olarak yalnızca birkaç klişeden söz edilebilir; ortadaki çıkma bölümünün beşinci  katta bir saçakla örtülmesi ve altta onu taşıyormuş gibi duran konsol ögesiyle içerde girişin tavanındaki kalem işi bezeme.

Ayrıca bu yapıdaki çini bezeme, örneğin giriş kapısının üstündeki, dördüncü kat kornişindeki ve iki yanındaki düşey motiflerde, geleneksel bezemeden artık çok farklılaşmış bir düzenleme içindedir ve Art-Deco çizgisine daha yakındır.”

KARAKOL, İŞKENCE MERKEZİ VE NESTLE…

Yüksek lisans tezlerine (Mimar Bilge Ar ve Mimar Onur Karahan’ın tezleri örnekler) konu olan tarihi yapının İstanbul’un işgal edildiği yıllarda, işgal kuvvetleri tarafından “karakol” ve “işkence merkezi” olarak kullanıldığına dair bilgiler yer almaktadır. Bu dönemde Muradiye Karakolu olarak da anılmaya başlanmış.

Muradiye Han’ın bir diğer özelliği ise, Nestle’nin “Dersaadet Merkezi” (İstanbul’daki Genel Müdürlük Binası) olması. Firmanın İstanbul’un Merkez Ofisi olarak kullanıldığı yıllarda yapılmış posterde, bina, üstünde değişik dillerde marka ismi, kakao çuvallarını taşıyan katır ve hamallar dikkat çeker.

MURADİYE HAN: THE MURADİYE

111 yıllık tarihi Muradiye Han Yorum Ajans’ın kurucusu ve uzun yıllar Publicis Türkiye’nin Ortağı ve Yönetim Kurulu Başkanı olan Osman Uslu ve eşi Ferda Uslu tarafından satın alınmış, Mimar Han Tümertekin ve ofisi tarafından rölöve, röstitüsyon, restorasyon, statik, mekanik ve elektrik uygulama projeleri hazırlanmış, geçlendirmeyi de Siska yapmış. Siska’nın internet sitesinden bitişik nizamda 196,58 m²’lik bir alan üzerinde kurulan binanın 1991’de Kültür Varlıkları Koruma Kurulu tarafından kentsel SİT alanı sayıldığını da öğrenebiliyoruz.

The Muradiye artık bir otel. Tüm hakları Osman Uslu’da olan Turhan Selçuk’un büyük eseri İstanbul Beyefendisi Abdülcanbaz’dan çeşitli kareler de The Muradiye’nin duvarlarında!

KAYNAKLAR

  • https://bienal.iksv.org/tr/18-bienal-mekanlar/muradiye-han
  • (*) Bahsedilen tezler Mimar Bilge Ar’ın 2006 yılında hazırladığı “İşgal Altındaki İstanbul’da Kentsel ve Mimari Ortam” başlıklı Yüksek Lisans Tezi’nde  4.4. Hapishaneler-İşkence Merkezleri başlıklı bölümde “…. ve Vedat (Tek) Bey tarafından 1915’te Karaköy’de yapılmış olan Muradiye Han da işkence merkezi olarak kullanılan diğer yapılardır” bilgisi yer almaktadır.
  • Mimar Onur Karahan’ın 2007 yılında hazırladığı “SABİT BEY (MURADİYE) HANI’NIN RESTORASYON PROJESİ” başlıklı Yüksek Lisans Tezi’nde  “…..işgal yıllarında Fransızlar tarafından karakol olarak kullanıldığı ve bu nedenle Muradiye Karakolu olarak da bilindiği” ifade edilmektedir.
  • Fotoğraflar The Muradiye Han ekibinden ve restorasyonu yapan Siska’nın sitesinden https://siska.com.tr/portfolio/sabit-bey-hani-muradiye-han/

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış.

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Cihangir

Hazzopoulo Apartmanı (Aslan Residence)

Çıkan kısmın çooookk özeti: Beyoğlu Tel Sokak 29 numarada yer alan binanın (şimdi Ayramin Otel), Hanif Han ve Sadri Alışık Sokak no 25’te yer alan binayla benzerliklerini fark edip neredeyse birkaç yüz metre mesafede yer alan bu üç binanın ikiz, neredeyse üçüz olduklarını yazmıştım. Bugün

Devamı »
Pendik

Burla Biraderler Köşkü

Ben Pendik tarafını hiç bilmem… Bir konuk yazarım var.  Deniz Yılmaz Akman, kendi ifadesiyle “çocukluğundan bu yana kendisinde iz bırakmış, Pendik’teki evlerinin karşısındaki Pendik Burla Biraderler Korusu ve içindeki o gizemli köşkü” yazmakla kalmadı. Yazdığı metin ve fotoğrafları bana 3-4 kere gönderme nezaketinde bulundu. Herkese

Devamı »
Yeşilyurt

Muammer Karaca Evi

Yakın zamanda, Gülten Dayıoğlu’nun ‘Yüzler ve Sözler’ adlı kitabını okuyordum (YKY); Gülten Hanım, başarılı ve sevilen bir avukat olan eşinin vasıtasıyla Muammer Karaca’nın Yeşilyurt’taki evine yemeğe gittiklerini ve filmlerde kullanılan bu evden çok etkilendiğini yazıyordu. Merak ettim, “Bakarım” diyordum ki, Kadıköy İş Bankası eski binası

Devamı »
Kabataş

Çam Palas

Geçtiğimiz günlerde İstanbul’da meraklılarının binaları bilgi alarak daha yakından tanımasına, hatta -büyük bir nimet olarak- içlerine girmelerine olanak sağlayan bir festival gerçekleşti: Open House İstanbul. Benim destekçim Jotun ne mutlu ki onların da destekçisiydi. Bahçeşehir Üniversitesi Mimarlık Bölümü 4. sınıf öğrencisi (yüzde 100 de burslu

Devamı »
Kızılay

Ajans Türk Binası

Türkiye İş Bankası Kadıköy Şube ve Lojmanları, ardından da pek çok Türk filminde başrolde olan Muammer Karaca Evi  vesilesiyle, Türkiye’nin kendi bürosunu açan ilk kadın mimarı Perran Doğancı‘dan söz açmıştım. Perran Hanım ile ilgili dosyamı -şimdilik- Ankara’daki -eski- Ajans Türk Binası ile bitireyim. MARKA, KALİTE

Devamı »
Cihangir

Şark Ekspres Apartmanı

İsmiyle olsun, kapısındaki SE’nin yazılışı ve altındaki gemi / vapur imgesi ile olsun, yıldırım şeklindeki kapı tutamakları şimşek ⚡️, dönüşlü merdivenleri ve hatta kapının yan tarafında duvara özenle yerleştirilmiş çapası ile olsun gemi gibi apartman: Şark Ekspres Apartmanı.  Cihangir’de Akarsu Yokuşu’nda… Bu kadar bariz kendini ortaya koyan bir dev,

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.