Ara ara yazıyorum… Şöhretli binalar kolay, ben pek el sürmüyorum. Bu nedenle dizi ya da filmlerde yer alan apartmanlara çok bakasım yok.
Ancak bir dönemin fenomen dizisi Asmalı Konak’ın -ilk zamanlarda- çekildiği Kapadokya’daki konağın, beni Serafim Rizos ile tanıştıracağını bilemezdim. Ne güzel oldu!
Başlayayım…
ANSİKLOPEDİ SAVAŞLARINDAN ASMALI KONAK’A
Bir belgesel çekimine davet edenlere “Bunlar tam Derya Bengi’lik konular”, onu da hemen aramışlar, çekim bitmiş bile… Mis.
O vesileyle Derya Bengi ile Erdir Zat’ın “100. Yılında Cumhuriyet’in Popüler Kültür Haritası, Yollar Bize Memleket”i açtım yeniden (YKY). İlk madde Ansiklopedi Savaşları (30 yıl önce ansiklopedi için savaş verdiğimize inanmak zor), ikinci madde Asmalı Konak. Oradaki siyah beyaz fotoğraf tanıdık geldi ve okumaya başladım.
2018’de o konağa gitmiştim, bugün ‘Old Greek House’ ismiyle otel ve restoran olarak hizmet veriyor.
Çok zaman oldu ama orada çok güzel yemek yediğimi hatırlıyorum (Bize iyice unutturdular ama ılık meze ve onun güzelliği eşsiz).
Neyse o sayfalarla haberdar oldum Rizos’tan ve Kapadokya’da tutkuyla sevdiği kasabasını fotoğraflama çalışmasından… Sonra başka kaynaklara daldım.
MÜBADELE ÖNCESİNİ FOTOĞRAFLAMAK
Burada mimar-restorasyon uzmanı Aslı Özbay’ın mimarlikdergisi.com‘daki yazısından alıntılayayım:
“(…) ‘Sinasos: Mübadeleden Önce Bir Kapadokya Kasabası’ isimli kitap (Editör: Evangelia Balta, Birzamanlar Yayıncılık), Serafim Rizos’un Lozan Antlaşması’yla terk etmek zorunda kaldığı memleketini, Kapadokya’nın en özgün yerleşimlerinden biri olarak tarihimize not düşüyor. Çünkü Rizos 1924’de, artık Türkiye Cumhuriyeti’nin parçası olan ata yadigarı topraklarını mübadeleyle terk etmeye hazırlanırken, geride bırakacaklarını fotoğraflarla belgelemeye karar veriyor ve bunu başarıyor. Köyü fotoğraflatmakla kalmıyor, 1969’da öldüğü güne kadar yazdığı yüzlerce sayfalık anılarıyla, köyünün yaşantısını, kişilerini, öykülerini ölümsüzleştiriyor. (…)
Böylece Ürgüp’e bağlı Sinasos (bugünkü adıyla Mustafapaşa) 82 fotoğrafa eşlik eden anılar, şarkılar, öykülerle dolu bir kitaba konu oluyor.” (+ devamı 2. paylaşımda)
ASMALI KONAK’IN İLK KONAĞI
Mübadele hikâyeleri beni çok etkiliyor. Serafim Rizos değerli biriymiş, onların konağından da daha sonra ayrıca bahsetmek isterim.
Gelelim Asmalı Konak dizisinin ilk bölümlerinde yer alan (sonra başka bir konağa geçilmiş, onun önünde heykel bile vardı diye hatırlıyorum) Temel Öztürk Konağı’na…
Sinasos, bugünkü adıyla Mustafapaşa’ya bakarken, -sanırım Kapadokya Üniversitesi’nin katkısıyla hazırlanan- şahane bir site buldum: mustafapasakapadokya.org
Nevşehir’in yaklaşık 30 km güneydoğusunda, Ürgüp’ün yaklaşık 5 km güneyindeki bu yerleşimde kültürel mirasın korunmasında Rizos’un çektirdiği fotoğraflarla, Sinasos kitabının etkisi büyük. Bunun da vurgulandığı sitede bölgedeki bazı yapılar ve hikayeleri de yer alıyor; hazine!
KAPININ ÜZERİNDE YAZIYOR 1876
Bugün ‘Old Greek House’ adıyla otel ve restoran hizmeti veren, bir dönem Asmalı Konak dizisiyle de tanınan Temel Öztürk Konağı’nın hikayesini de siteden öğreniyoruz:
“Zemin kattaki odanın kapısı üstünde bulunan kitabeye göre, 1876 yılında inşa edilen konağın mübadeleden önceki sahibi Yarha Vasil. Önceleri, Mübadele ile Selanik’ten gelen Müslüman bir ailenin yaşadığı konak, 1938’de kasabaya öğretmen olarak gelen Öztürk ailesinin dedeleri tarafından satın alınmış, aile 1992’ye kadar burada yaşamıştır. Ev, 1992 yılından itibaren aynı ailenin mensupları tarafından ‘Old Greek House’ ismiyle otel ve restoran olarak hizmet vermektedir. İki katlı ve kırma çatılı yapı, çıkmalı cephe tipi özelliğine sahip olup, dikdörtgen planlıdır.
SALINCAKTA AŞK
Konağın farklı odalarında duvar resimleri olup; bunlardan en dikkat çekeni, üst kattaki salonun kapısının üzerinde yer alan ve batılı bir ressamın eseri model alınarak yapılmış resimdir. Resimde, bir kır manzarası içinde yer alan ve ağaca kurulmuş bir salıncakta sallanan erkek ve kadın figürleri yer almaktadır.
Yunanca bahar anlamına gelen ‘ΕΑΡ’ yazısı ve altında ise 1887 tarihi yer almaktadır. Resimde ayrıca, köyde ve çevresindeki farklı yapılarda resimlerine rastladığımız ressamlardan biri olan Georgios İordanidis’in ismi okunmaktadır. Ayrıca bir diğer odada iki insan figürü ve aralarında üzeri yazılı bir madalyon resmi bulunmaktadır.
‘MUTLU OLMAK MÜMKÜNDÜR’
Madalyonun üzerinde Yunanca ‘Her şey boştur, mutlu olmak mümkündür, kader insanlara ortak şeyler sunar’ anlamına gelen ifade yazılıdır. Bu madalyonun altındaki tarih ise, 1879’dur. Aynı odanın karşı duvarında, niş içine yapılmış süslemeler ve atlı iki figür görülmektedir. Bu resimler dışında, odaların hasır örgü biçiminde yapılmış tavan göbekleri dikkat çekmektedir.
RENKLİ TAŞ İŞÇİLİĞİ
Konağın çift kanatlı ahşaptan yapılmış basık kemerli giriş kapısı, yapının kuzey-batı cephesinde yer almaktadır ve buraya, kapının iki tarafından simetrik bir şekilde tasarlanmış üçer basamaklı merdiven ile ulaşılmaktadır. Yapının yığma tekniğiyle yapılan duvarlarında taş malzeme, kapı, tavan ve pencere elemanlarında ise orijinalinde ahşap malzeme kullanılmıştır. Çıkma balkonu destekleyen taş konsollar arasında rozet, yıldız ve yonca motifleri vardır. Balkondaki üç kemerde renkli taş işçiliği görülmektedir.”
ÇAĞAN IRMAK’I DA ANMAK LAZIMMIŞ MEĞER
Mimar-restorasyon uzmanı Aslı Özbay -yukarıdaki metinde pek bir resmi davrandım ama- bu siteyi, Instagram hesabını her daim enerjisiyle destekleyenlerden, benim metnin ardından şunları yazmış:
“Sevgili Nilay Serafim Rizos gibi önemli bir Anadolu aydını ve arşivciyi anmanıza, Kapadokya’nın bizlerce bilinmeyen kültürel 8nceliklerini buraya taşımanıza çok sevindim. Teşekkür ederim. Rizos Evi, Asmalı Konak çekimlerinin yapıldığı Öztürk evinin hemen yan komşusudur. Meşhur aslan rölyefli kapısı halen duruyor ama sokağa bakan nefis başodası yıkılıp yenilenmiş maalesef. Birzamanlar Yayın tarafından basılan Evangelia Balta derlemesi güzel kitap ile ipuçlarını öğrendiğimiz Sinasos köyü öykülerini derinlemesine öğrenmek icin bu merakın yaygınlaşması çok değerli katkı olur.
Ve bir ilave: Sevgili Çağan Irmak’ın yönettiği Asmalı Konak dizisi sayesinde, külturel mirasın korunması ve tarihi evlerin/köylerin de pekala nitelikli yasama mekanları olabileceği konusunda toplumsal bir farkındalık oluştu. İyi yazılıp yönetilmiş bu diziye biz korumacılar çok şey borçluyuz. Çağan Irmak’a bunun icin bunca yıldır bir ödül verilmemiş oluşu önemli eksiğimizdir.”
SERAFİM RİZOS NE ADAMMIŞ!
Bu arada ben de Instagram’da Rizos hakkında bakınırken Nevşehir’de faaliyet gösteren ‘Karamanlı Restoran’ adında bir restoranın paylaşımına rastladım. Serafim Rizos ne adammış! Şöyle diyor
“Bizim menümüzün spesiyallerinden Avanosiotiko’yu denediniz mi? Bakalım eski Sinasoslulardan Serafim Rizos hakkında ne demiş:
‘Her hanenin kışlık erzakı içinde, ailenin bütçesi ölçüsünde, tuzlanmış balık çeşitleri yer alırdı. En ucuz hamsiden, en pahalı ve rağbet gören ‘Avanosiotiko’ denen balığa kadar uzanan bir çeşitlemeydi bu. Varlıklı bir hanede, özel günler için kilerde tutulan siyah havyar ve balık yumurtası dışında, en azından bir fıçı tuzlanmış hamsi, yarım fıçı lakerda, bir ya da yarım fıçı uskumru veya kolyoz ve bir fıçı ‘Avanoslu’ (tuzlanmış kefal balığı) bulunurdu.’
Serafim Rizos’un KAAM Arşivi’nde bulunan Sinasos ile ilgili yazma monografilerden alınmıştır (Serafim Rizos, İ Sinaso, Toponomia/Yer adları. Nea Sinasos, 1958).”
Henüz yorum yapılmamış.