Yumurcak Sineması

Bir zamanların Güler, ardından Yumurcak Sineması

Beşiktaş Koton mağazası; yapı gibi yapı, hoşuma gidiyor, bir bakayım dedim, şimdi de ‘yok olan sinemalar’a sardım, ara ara paylaşırım.

Bina ‘art deco’ belli; ama mimarını -henüz- bulamadım. “Mimarı Sedat Güler’dir” diyen var fakat yapı 1939 yılında Gürel Sineması adıyla açılmış.

Sedat Gürel o dönemde 14 yaşında, pek mümkün gelmedi. Ama soyadı uyumu da dikkat çekici. (Yazmıştım, ilk metinde. Bilerek de editini böyle yapıyorum ki şimdi, katkı da görülsün. Yolumuz belli olsun. Yüksek Mimar, Restoratör Seda Özen Bilgili ‘çok güvenilir kaynaklardan öğrenmiş’, kayıp tarihe notunu düşelim. “Yumurcak Sineması’nın tadilatı mimar Sedat Gürel’in abisi mimar Sermet Gürel tarafından yapılmış; ilk yapan bir Alman mimar. Seda onu da bulacak bana.)

1970’te işletmeci değiştirerek Yumurcak adını almış. Tahmin edin işletmeci kim?

YAZLIKLI KIŞLIKLI SİNEMALAR

Burası Türker İnanoğlu’nun sinema işletmeciliğine başladığı yer. ‘Bahçesinde’ 5 bin kişilik yazlık, 1000 kişilik de kışlık sinema bulunan mekânı arkadaşı Toros Karabulut ile ortaklaşa kiralayarak başlamışlar işe. (Harbiye Açıkhava 5 bin kişilikti bildiğim; yani büyük olmalı, metinlerde ‘büyük restorasyon sonrası yazlık bahçe 9 bin kişilik oldu’ yazıyor ama bilemedim. Çok geldi:). 

Tahmin edilebileceği gibi sinemaya İlker İnanoğlu’nun oynadığı ‘Yumurcak’ filmlerine atfen bu isim verilmiş. Genellikle 2 Türk filmi birden oynatılırmış. Yazları bahçede Türk filmi, kapalı mekânda da yabancı film gösterilirmiş. İstanbul’un dörtbir yanından sinemaya izleyici gelirmiş.

Sinema 80’lerin ortalarında kapanınca bir süre çeşitli topluluklarca tiyatro salonu olarak kullanılmış. Sonra beyaz eşyacı (Galeri İrfan galiba), en son da Koton mağazası olmuş. 

ESKİ BEŞİKTAŞ’TA 30’U AŞKIN SİNEMA

Koton adına Gülden Yılmaz, “(…) mağaza mimarisi, sinemadan izler taşısın istedim. Mesela eskiden perdenin olduğu bölüme büyük bir ekran yerleştirdik. Sinemanın ruhunu da taşıyan özgün bir mimari ortaya çıktı” demiş. Tabii bu bilgiler olmadan ben hiç o havayı almamıştım, bir daha o gözle bakacağım.

Esas ilginci Beşiktaş’ta 1914’ten bu yana 30’un üzerinde kışlık ve yazlık sinema varmış! Misal hemen Yumurcak’ın karşısında bir otopark vardır arada, orası yazlık sinemaymış, mis. Şimdi kaç tane var acaba?

Bir binaya “Eskiden neymiş burası, kimler geçmiş içinden” diye bakmak ne güzel ya.

 

** GÜNCELLEME

Ayşen Hanım, Ayşen Gürel Sile, bir sanat yönetmeni, tasarımcı, dekoratör ve yazar. Gürel Sineması’yla ilgili olarak bana bazı fotoğraf ve notlar gönderdi.

Şöyle: “Merhaba, paylaşımınız benim için tatlı bir sürpriz oldu. Gürel Sineması yazdığım sanat kitabında yer alıyor. Sinemayı kuran babamın büyük babası, benim de dedem zamanın girişimcilerinden Haşim Gürel. Mimarı ben de bilmiyorum. Art Deco stilidir. Yıldız Mimarlık Gürel Sineması ve yanındaki evvelden Gürel Palas isimli apartmanı da araştırmış birçok kayda değer yapının yanı sıra. Sinemayı Haşim Dedem yaptırmış; açılış tarihi 29 Ekim 1939. Bende orijinal fotoğrafı var; belediye reisi gelmiş. Dedem kitabında (ekte bazı sayfaları mevcut) bahsediyor biraz sinemadan; elektrik olmayan Ezine’ye ilk sinemayı da o götürmüş; kitapta bunu detaylı yazmış.”

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

10 Yorumlar
  • Tümer
    Tarih: 10:26h, 24 Ağustos Cevapla

    Bu binanın önünden geçerken hikayesini hep merak etmişimdir. Emeğinize sağlık.

    • Nilay Örnek
      Tarih: 11:57h, 24 Ağustos Cevapla

      Çok teşekkürler…

  • Kutalmış Bayraktar
    Tarih: 12:11h, 09 Eylül Cevapla

    Nilay Hanım siteye yazar mısınız dedi, aslında onun twitter paylaşımının altına yorum yazmıştım. Yapıda Art Deco’dan doğma bir akım olan Art Moderne izleri görüyorum. Bunlar nedir; yumuşatılmış hatlar özellikle köşelerde pah işçilik, lombar gibi denizci öğelere öykünme, enternasyonel akımda olduğu gibi asimetrik ön-arka cephe… Ki Art Moderne, Art Deco ve International’ın bir türevi diye yazar kaynaklarda… Geçenlerde, Etiyopya’nın Asmara kentinde İtalyan kolonizasyon dönemi mirasına dair bu akımdan heyecan bulmuş mimari izleri kent sosyolojisi bağlamında inceleyen bir makaleyi baskı öncesi okuma şansı bulmuştum. Üslup ifade edilmişken, akım bilgisi ısrarla verilmemişti (postmodernist tarih okuması diyebiliriz). Mimarın isim bilgisinden ziyade, okulu, hangi bürolarda çalıştığı ve o dönem için hangi mimarlık dergilerini okuduğu dolayısıyla geniş biyografi çok önemli oluyor.

    • Nilay Örnek
      Tarih: 12:18h, 09 Eylül Cevapla

      Çok sevindim; olmadı, ben alıp eklerdim bir şekil, çünkü böyle katkılar önemli. Mimar ismi de o anlamda mühim, bu tip yapıları kimin yaptığını bilmiyoruz, kaydı yok garip değil mi. Biri bir mimar isminde ısrarlı ama bakıyorsun o dönemde mimar 15 yaşında bile değil!!:) Böyle böyle kaydediyoruz, öğreniyoruz. Mimar ismi kadar önceki yapılarına bakma fikri -misal bu yorumla bile- çıkıyor. Önemli katkılar bunlar, teşekkürler

  • Kutalmış Bayraktar
    Tarih: 12:49h, 09 Eylül Cevapla

    Rica ederim! Bu meraklı soruşturmaların biriktireceği külliyat sonrasında karanlık tarafı kalmayan kent ve kentler atlas(lar)ını doğuracaktır. Bilgin olmak için önce ilgin olmak bu yüzden fevkalade önemli… Paylaşım, etkileşim için teşekkürler!

    • Nilay Örnek
      Tarih: 13:14h, 09 Eylül Cevapla

      Umarım öyle olur; ben de teşekkür ederim:) Sevgiler

  • Reha Arcan
    Tarih: 15:03h, 10 Eylül Cevapla

    Tam karşısın da otopark olan sinema..Kamburun bahçesi idi.

    • Nilay Örnek
      Tarih: 19:48h, 12 Eylül Cevapla

      Öyleymiş..

  • Ayşen Gürel Sile
    Tarih: 02:32h, 31 Mayıs Cevapla

    Nilay Hanım,

    Gürel Sineması’nı inşa ettiren Haşim Gürel’in oğlu Süleyman Sermet Gürel’in kızıyım. Sinema ile ilgili yazınıza ekleyebileceğiniz bazı bilgiler verebilirim.

    • Nilay Örnek
      Tarih: 12:42h, 03 Haziran Cevapla

      Kitap sayfalarını aldım; buraya ekleyeceğim:)

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Nişantaşı

Berna Apartmanı

Nişantaşı Maçka Caddesi’nde, bir yanında Narmanlı, diğer yanında Aziziye Palas, karşısında Ralli Apartmanı…  Komşularının görkeminden adı az anılıyor gibi; art nouveau öğelerle süslü, 5 katlı güzel bir bina…. Binanın özelliklerinden biri -ki şanslıyız kapısında bir tabela var- Prof. Dr. Hulusi Behçet’in bu binada yaşamış olması.

Devamı »
Tomtom

Vernudaki Apartmanı / Goethe-Institut İstanbul

Çok, çok, çok güzel bina… Kapının yanında mimar imzası görmek rahatlatıcı; A. D. Yenidunia ile C. P. Kyriakides. Bu büyük bir ipucu. İz sürmeye ilk, binanın şu anki kullananı Goethe-Institut İstanbul’un internet sayfasından başladım. “Belki Almanlar araştırmıştır” gibi pozitif bir önyargım vardı. Ama yok, onlar

Devamı »
Taksim

Miramar Apartmanı

“Tüm bunlar toz oldu artık” Bugünkü mini metne başlık koyuyor olsam bunu yazardım. Bir mimarın peşinden, Marmara ve Sümer Apartmanları’ndan devam.  Agos ve Şalom gibi gazeteler yani azınlık yayınları olmasa tarihimiz -daha da- dev eksik. Dün  Karel Valansi’nin yazar Jak Alguadiş ile yaptığı söyleşiden bahsetmiştim.

Devamı »
Eminönü

Esnaf Hastanesi

Güven Çimen’in bana gönderdiği bir epostayı yeni gördüm ve İstanbul Esnaf Hastanesi’nin güzel binasıyla tanıştım. Arkitekt dergisinde yayımlanan fotoğrafları siyah-beyaz haliyle bile bu kadar güzelken yapıldığı yıllardaki halini merak ediyor insan. Mimar Güven Çimen’den aktarıyorum: “İstanbul’daki en sevdiğim Le Corbusier tarzı binalardan, şu an İstanbul Üniversitesi

Devamı »
Nişantaşı

Karaosmanoğlu (Polikar) Apartmanı

Bir zamanlar yaşamış bazı insanlar, yıllar yıllar sonra, onları zamanında hiç tanımamış, akrabalık ilişkileri de olmayan insanlar tarafından da anılabiliyor. Zamanının pek çok ünlü davasıyla gündeme gelen avukat, yazar ve ‘ilklerin çevirmeni’ Haydar Rifat Yorulmaz ile İnayet Apartmanı vesilesiyle tanışmıştık. İlk Türk sosyalistlerinden Haydar Rifat

Devamı »
Ulus

II. Evkaf Apartmanı – Küçük Tiyatro

İnanmazsınız Twitter, bir zamanlar insanları arkadaş da yapabiliyordu! Yiğit Ahmet Kurt, Twitter’daki merak dolu paylaşımlarıyla fark ettiğim, ardından ara ara bloguna bakar olduğum, sonra iki yazarından biri olduğu şahane kitabını  okuduğum, Ankara’ya gidince tanıştığım, beni kötü bir yemeğe ama çok güzel bir müzeye götüren arkadaşım.

Devamı »
Cihangir

Gülen ve Lena Apartmanları

Çok mutluyum ki, Instagram’da ‘Her Umut Ortak Arar’ adlı hesap merkezli ‘eski yapılar, apartman ve binalar’ heyecanıma başkaları da ortak oluyor. Bir konuk yazarım var. Hem de ne yazar! Kitaplarını çok sevdiğim Şebnem İşigüzel. Cihangir’den, Cihangir Parkı’nın çevresinden, dört apartman anlattı Şebnem, ben de fotoğrafladım;

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.