(Birinci) Sönmez Apartmanı

1936-1937 yapım yılı, yıkım: 1977

Bina seven biri için, gizli bir güzelliği gösteren arkadaş çok havalı olabilir! Sevgili AnkaraApartmanları (Instagram ismiyle), Ankara buluşmamızda bana bir Sönmez Apartmanı gösterdi ki unutamıyorum. Ara ara açıp merdivenlerine baktığım oluyor. O günden beri de kendisine ısrar ediyorum, “Hadi yaz, yaz”…

Bir istedim, iki Sönmez Apartmanı yazdı. Biri artık yok, diğeri yani benim aşık olduğum yine bu sitede… AnkaraApartmanları anlatsın:

AİLE BİNALARI

Ankara’nın Ulus’tan başlayıp giderek genişlediği 100 yıllık süreçte, genelde aynı ailelerin bir devamlılık içinde aynı parselde ya da şehrin yeni cazibe bölgelerinde yaptırdığı, aynı adı taşıyan apartmanlara, önce ev sonra apartmanlara hatta sonrasında iş merkezlerine rastlamak mümkün.

Örneğin, 1920’lerin sonu ya da 1930’larda Ulus’ta apartman yaptırmış bir ailenin büyüleri ya da sonraki nesilleri, sonrasında Yenişehir, Kavaklıdere, Çankaya gibi yerlerde yeni apartmanlar yaptırmış olabilir. Ya da Yenişehir “yeni bir şehir” olarak Atatürk Bulvarı çevresinde palazlanırken aynı adreste 1930’ların apartmanlarını şimdiyse aynı adı taşıyan iş merkezlerini görebiliyoruz. İşte yine benzer bir süreklilikte, iki ayrı Sönmez Apartmanı hikâyesi anlatacağım.

SÖNMEZ KİRA EVİ

Robert Oerley’in Kızılay’a adını vermiş, çatısındaki hilaliyle özdeşleşmiş Kızılay Genel Müdürlük binasına komşu ‘Sönmez Kira Evi’ 1930’ların ikinci yarısında yapılmış. Bulvarın bulvar olduğu ve bulvar denince hangi bulvar diye sorulmayan yıllarda, iki havuz arasının ilkine komşu apartmanın mimarı Bekir İhsan Ünal. Ünal, bulvarın bugüne örneği kalmayan pek çok güzel apartmanına imza atmış biri.

APARTMANI YAPTIRAN TALAT SÖNMEZ

Apartmanı yaptıran Talat Sönmez (1876-1950) eski bir bürokrat ve siyasetçi, Osmanlı Meclis-i Meb’ûsân ve Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Ankara ve Ardahan’ı temsil etmiş bir mebus. Hakan Kaynar’ın deyişiyle “Ankara’nın yakından tarihçisi” Turan Tanyer’in Ankara Ansiklopedisi’nde verdiği bilgilere göre binanın girişinde Özen Pastanesi’nin ikinci şubesiyle, Yenişehir’in ilk çiçekçisi Ü. Sadi Gökçeatam’ın Lâle Çiçek Müessesesi yer alırmış. Ayrıca Ankara’nın ünlü terzisi Sabiha Keyn de buradaymış.

1977 yılında yıkılan apartmanın yerinde bugün fazlasıyla katlı bir iş merkezi, yanında da devasa kütlesiyle Kızılay AVM var.

“YA REFİK BEYLE EVLENİRİM YA DA…”

Gelelim aileye… Kızı Ruhiye, güzel bir kız, babası da şehrin önemli insanlarından olunca kısmeti yani isteyeni bol. Ama onun gönlü yine babası gibi bir bürokrat olan Refik Besim Bakuy’da. Nerede ve nasıl tanıştıkları bilinmese de aralarında o zaman için kısa sayılamayacak bir flörtleşme dönemi yaşanıyor. Ruhiye, annesi Vasfiye’ye “Ya Refik Bey ile evlenirim ya da hiç evlenmem” diyor.

SÖNMEZ’DEN VİLLA’YA

Bulvar’ın meşhur “promenade”ında -gezinti yeri- göz göze gelmek ümidiyle sürekli kendini Sönmez Apartmanı’nın önünde bulan Refik Bey de, Talat Bey’in dikkatini çekiyor, eşine “Refik Bey yakınlarda oturuyor sanırım, sürekli evin önünde rastlıyorum” diyor. Refik Bey o sıralardaki adresini bilemiyoruz ama Sönmez Apartmanı’nın çaprazında, zamanın Ankarası’nın en güzel yerinde, Uybadin Köşkü’ne komşu bir villa yaptırıyor. Yaptırıyor yaptırmasına ama evlenmek için villanın bitmesini beklerken Ruhiye’nin sabrı taşıyor, kızkardeşiyle haber gönderiyor. “Benimle evlenmeyecek mi bu adam?” Elbette evlenecek… Refik Bey sonunda muradına eriyor, Ruhiye ile evlenip villasına taşınıyor.

Benden ek…

Kaynaklarda Arkitekt’i görünce hemen açtım… Şimdi olmayan Sönmez Apartmanı’nın hali ve ilanları böyle. Derginin tarihine bakınca binanın 1937 ya da belki 1936’da inşaa edildiğini düşünebiliriz. Sadece 40 yıl yaşamış….Dergiden metni de aktarayım:

“Yenişehirde Atatürk Bulvarı üzerinde Kızılay Merkezi ya-nında ileride genişliyecek asfalt caddeden geri çekilerek ve bitişiğindeki binalar irtifasına tâbi olarak bodrum ve çatı katlarından maada 4kat olarak yapılan binanın zemin katı bu semtteki gazino ve mağaza ihtiyacı gözönünde bulundurularak büyük bir mağaza ve bir dairede 3 büyük oda, mutfak, banyo ve müştemilâtı ihtiva etmektedir. Birinci, ikinci ve üçüncü katlar yek diğerinin aynı olup her katta 2 daire bulunmaktadır. Daireler üçer oda ve sofayı, mutfak, banyo ve müştemilâtı hâvidir. Binanın iskeleti betonarme, duvarlar tuğla, ön ve yan sıvaları Edelputz’dur. Zemin kattaki mağazanın ihtiyacına göre hususî merdiven ve tuvaletile beraber bodrumda bir yük deposu vardır.”

 

Fotoğraf bilgilerini de ekleyeyim:

* Kızılay binasının hilalsiz hali ve arkada (Kızılay iki bitişik bina gibi olduğundan 3. bina gibi) 1936 yapımı Sönmez Apartmanı, 1957.

* Kızılay sembolünden anlayın, otomobilin arka tarafında Sönmez…

* Kızılay Binası ve Parkı. Sönmez Apartmanı inşaat halinde olduğuna göre 1935-36 yılları olmalı

* Yazının sonunda bahsedilen villa

YOLLARI KESİŞENLER

Yolu (Birinci) Sönmez Apartmanı ile kesişen binaları aşağıda görebilirsiniz. Bu binaların hikâyelerini birlikte okumanızı öneririz.

KAYNAKLAR

Tanyer, Turan (2016) “Ankara Ansiklopedisi” Kebikeç (42), 205-239.

Ünal, B.İ. (1937) “Sönmez Kira Evi” Arkitekt1937-09 (81), 238. http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/51/sayi51.pdf

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış.

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Cihangir

Bazlamacı Apartmanı

“Ne Harman sigarası kaldı geriye  Ne Olimpos Gazozu  Ne Sadri Alışık” İbrahim Sadri, Kuş Hatıraları   Bir apartman hikâyesi ki, okurken gözlerim yaşardı. Yanından onlarca defa geçtiğim şahane apartman… Cihangir’de; Cihangir Caddesi’nden geçenler mutlaka görmüştür: Bazlamacı Apartmanı. Ezgi Berk, Agos Gazetesi için Grigoris Bazlamacı ve

Devamı »
Fındıklı

Eski Akbank Genel Müdürlük Binası

KASIM 2023: Binanın son haline dair bir güncellemeyi buradan okuyabilirsiniz. Meclis-i Mebusan Caddesi üzerinde mimar Sedad Hakkı Eldem tarafından tasarlanan, -eski- Akbank Genel Müdürlük Binası… Sonradan Aksigorta Genel Müdürlüğü olarak da kullanılan bina, 20. yüzyılın simge modern yapılarından biri sayılıyor. Peki şimdi için tamamen boşaltılan,

Devamı »
Çankaya

Ankara Şoförler Odası (Ankara Umum Otomobilciler ve Şoförler Esnaf Odası)

“Ankara’nın önemli mimarlarından ve örgüt emekçilerinden Kemal Nalbant’ın en önemli projelerinden Ankara Şoförler Odası’nın cephesini ‘yenilemişler’. Neyin üzerini ahşap görünümlü ucuz kompozit ile kapladıklarının farkında olsalardı keşke” yazmıştı geçtiğimiz günlerde Cem Dedekargınoğlu, Twitter / X’deki @Cemedede adresli hesabında… İlk ve ikinci fotoğrafa bakınız… Açıkçası bu

Devamı »
İbradı

Ormana-Düğmeli Evler

Altınbeşik Mağarası, yılkı atları, 1100 yıllık anıt kestane ağacı ve doğasının yanı sıra kendine özgü mimarisi, tarihi ‘düğmeli evler’iyle de meşhur. İstanbul’da her gün ‘gidene’ üzülür, gidenin en azından kaydını tutmaya çalışır, doğaya, güzel mimari yapılara ve onlarla özdeşleşen başka bir yaşam tarzına yas tutarken,

Devamı »
Asmalımescit

Tarhan Han (Farra Han)

Beyoğlu’nda Meşrutiyet Caddesi’nde genellikle kapalı gördüğüm, eski bir gece kulübüymüş de -hani şu dev tavanlı, kocaman salonları olanlardan- kapanıp bir daha açılamamış, hep bir tadilat halindeymiş gibi duran bir yapı: Tarhan Han. İsmi Tarhan ama içi, dışı “Ecnebi bir ismim daha var” diye bağırıyor -ki

Devamı »
Nişantaşı

Ralli Apartmanı

Dönem pandemi, yalan rakamlar da belli, tırsıyorum. Ama Ferda, önemli bir detay ekledi “Bu hafta Suriye Başkonsolosluğu kapalı”. Orası sakinken atladım gittim!! Nişantaşı’ndan yolu geçenler bilir, -sanırım Suriye’nin Ankara Büyükelçiliği’nin kapanma kararından sonra böyle oldu- sokağa dev kalabalıklar taşıyor. O güzel apartmanda işiniz olsa giresiniz

Devamı »
Gümüşsuyu

Doğan Apartmanı

“Bir başka Doğan Apartmanı, sahibi aynıydı…” Çok bilinen, bugün bile insanın içini buran bir gerçek hikâyedir. Yıl 1939, Yapı Kredi Bankası’nın kurucusu Kazım Taşkent’in oğlu Doğan, 11 yaşında, İsviçre’nin Flims Kasabası’nda Alp Dağları’ndaki bir heyelan nedeniyle hayatını kaybeder. Kazım Taşkent, olayın olduğu yere, ellerini dağlara

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.