Muradiye Han (Sabit Bey Han)

Yapım Yılı: 1914

Malum 18. İstanbul Bienali, Christine Tohmé’nin küratörlüğünde Üç Ayaklı Kedi başlığıyla, Beyoğlu-Karaköy hattındaki 8 farklı mekânda başladı.

Ben de iki sene önce Tiyatro Festivali’nin bu platforma getirdiği şahane bina yazılarından ilhamla tekrar İKSV’den Elif Ekinci’yi aradım (Ayşe Bulutgil sen de özleniyorsun) ve “Elif rotada yine normalde kolay kolay içine giremeyeceğimiz şahane binalar var. Birileri bana bu binaları yazar mı?” dedim. Elif sağolsun hemen her bina ile ilgili birileriyle iletişimi kurdu.

Ve ilk binamız Karaköy’den, Muradiye Han.

İŞLEVİ SÜREKLİ DEĞİŞMİŞ

Muradiye Han, Birinci Ulusal Mimarlık Akımı’nın öncülerinden M. Vedad Tek tarafından bir ticarethane olarak tasarlanmış. 1914’te tamamlandığında “Sabit Bey Han” adı verilen bina, Karaköy ticaret yaşamında önemli bir rol oynamış. Birinci Dünya Savaşı’nın ardından İstanbul’un işgali sırasında Fransız askeri güçleri tarafından kullanılmış. 2021’de mimar Han Tümertekin ve ofisi tarafından restorasyondan geçirilen bina şimdi bir otel. Zemin katı, 18. İstanbul Bienali kapsamında ziyaretçilere açılacak bina ile ilgili aşağıdaki metinde konuk yazar ismi veremiyorum. Bina yenilendiğinde bir ajans tarafından hazırlanmış bir metin imiş. Arada eklemeler, kısaltmalar yaptım. Buyrunuz.

ART DECO ÇİZGİSİNE YAKIN

Afife Batur tarafından hazırlanan “Vedad Tek – Kimliğinin İzinde Bir Mimar” (YKY) adlı kitapta şöyle deniliyor: “1914 yılında inşa edildi. Yükseltilmiş giriş katı üzerine 5 katlı bu iş binası, Galata’nın dar sokaklarından birinde, çinilerinin rengiyle olduğu kadar, belki ondan da çok mimarisindeki net ve kararlı çizgiyle hemen fark edilir.

Betonarme karkasın sağladığı geniş pencere açıklıkları ve giriş katının geniş kemerleri çağdaş bir çizgiyi işaret eder. Sokağa açılan tek cephesinde Osmanlı sivri kemeri artık yoktur. Yerini Art-Deco’nun tipik üçgen biçimli penceresine veya dikdörtgen pencerelere bırakmıştır. Basık kemerli pencereler bile ancak üstünde çini bezeme olduğu için geleneksel çizgide görünebilir.

Aslında bu yapıda geleneksel biçim aktarımı olarak yalnızca birkaç klişeden söz edilebilir; ortadaki çıkma bölümünün beşinci  katta bir saçakla örtülmesi ve altta onu taşıyormuş gibi duran konsol ögesiyle içerde girişin tavanındaki kalem işi bezeme.

Ayrıca bu yapıdaki çini bezeme, örneğin giriş kapısının üstündeki, dördüncü kat kornişindeki ve iki yanındaki düşey motiflerde, geleneksel bezemeden artık çok farklılaşmış bir düzenleme içindedir ve Art-Deco çizgisine daha yakındır.”

KARAKOL, İŞKENCE MERKEZİ VE NESTLE…

Yüksek lisans tezlerine (Mimar Bilge Ar ve Mimar Onur Karahan’ın tezleri örnekler) konu olan tarihi yapının İstanbul’un işgal edildiği yıllarda, işgal kuvvetleri tarafından “karakol” ve “işkence merkezi” olarak kullanıldığına dair bilgiler yer almaktadır. Bu dönemde Muradiye Karakolu olarak da anılmaya başlanmış.

Muradiye Han’ın bir diğer özelliği ise, Nestle’nin “Dersaadet Merkezi” (İstanbul’daki Genel Müdürlük Binası) olması. Firmanın İstanbul’un Merkez Ofisi olarak kullanıldığı yıllarda yapılmış posterde, bina, üstünde değişik dillerde marka ismi, kakao çuvallarını taşıyan katır ve hamallar dikkat çeker.

MURADİYE HAN: THE MURADİYE

111 yıllık tarihi Muradiye Han Yorum Ajans’ın kurucusu ve uzun yıllar Publicis Türkiye’nin Ortağı ve Yönetim Kurulu Başkanı olan Osman Uslu ve eşi Ferda Uslu tarafından satın alınmış, Mimar Han Tümertekin ve ofisi tarafından rölöve, röstitüsyon, restorasyon, statik, mekanik ve elektrik uygulama projeleri hazırlanmış, geçlendirmeyi de Siska yapmış. Siska’nın internet sitesinden bitişik nizamda 196,58 m²’lik bir alan üzerinde kurulan binanın 1991’de Kültür Varlıkları Koruma Kurulu tarafından kentsel SİT alanı sayıldığını da öğrenebiliyoruz.

The Muradiye artık bir otel. Tüm hakları Osman Uslu’da olan Turhan Selçuk’un büyük eseri İstanbul Beyefendisi Abdülcanbaz’dan çeşitli kareler de The Muradiye’nin duvarlarında!

KAYNAKLAR

  • https://bienal.iksv.org/tr/18-bienal-mekanlar/muradiye-han
  • (*) Bahsedilen tezler Mimar Bilge Ar’ın 2006 yılında hazırladığı “İşgal Altındaki İstanbul’da Kentsel ve Mimari Ortam” başlıklı Yüksek Lisans Tezi’nde  4.4. Hapishaneler-İşkence Merkezleri başlıklı bölümde “…. ve Vedat (Tek) Bey tarafından 1915’te Karaköy’de yapılmış olan Muradiye Han da işkence merkezi olarak kullanılan diğer yapılardır” bilgisi yer almaktadır.
  • Mimar Onur Karahan’ın 2007 yılında hazırladığı “SABİT BEY (MURADİYE) HANI’NIN RESTORASYON PROJESİ” başlıklı Yüksek Lisans Tezi’nde  “…..işgal yıllarında Fransızlar tarafından karakol olarak kullanıldığı ve bu nedenle Muradiye Karakolu olarak da bilindiği” ifade edilmektedir.
  • Fotoğraflar The Muradiye Han ekibinden ve restorasyonu yapan Siska’nın sitesinden https://siska.com.tr/portfolio/sabit-bey-hani-muradiye-han/

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış.

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

İstiklal Caddesi

Kanzuk Eczanesi (Güney Palas)

Eski gazete taramayı sevenler ya da bugün hâlâ varmış, ürünlerini kullananlar “Kanzuk” markasına aşina olmalılar; Kanzuk glüten, Kanzuk pastil, Kanzuk öksürük şurubu… Çizimli, kocaman ilanlar ve Beyoğlu’nda bir adres; İstiklal Caddesi No: 253 Geçenlerde bir fotoğraf gördüm, Beyoğlu’ndaki Kanzuk Eczanesi’nin 1800’lerde çekilen cephesiydi. Gün içinde

Devamı »
Kumburgaz

Rauf Alanyalı Yalısı

Alanyalı’nın Kumburgaz’daki, denize sıfır evinde pek çok ünlü Yeşilçam filmi çekilmiş. ŞARK BÜLBÜLÜ, AİLE ŞEREFİ Okuduğum haberlerden bir derleme ile anlatayım: “ŞarkBülbülü, Aile Şerefi gibi Yeşilçam filmlerine ev sahipliği yapan yalı, Büyükçekmece 2. Sulh Hukuk Satış Memurluğu tarafından 19 milyon 322 bin 50 TL’ye satışa çıkarıldı. Açık artırma ile

Devamı »
Nişantaşı

Aydın Apartmanı

Reşat Ekrem Koçu’yu oku oku, yazdıklarını didikle didikle bitiremiyorum. Yine İstanbul Ansiklopedisi’nde göz gezdirirken Hakkı Göktürk’ün kaleme aldığı “Bahtiyar Sokağı” maddesinin altında bir apartmandan bahsedildiğini gördüm; sokağın, Süleyman Nazif Sokak ile bir araya geldiği noktadaki Aydın Apartmanı. “Yalnız zemini kagir, üstü ahşap 6 katlı Aydın

Devamı »
Bakırköy

Papazyan Evi

Tevâfuk; hakkettiğin, haklı tesadüf. Hepimize kısmet olsun.  Baştan başlayayım; Bayburt’tayım, Baksı Müzesi’nde. Baksı’nın muhteşem kütüphanesini bulmuşken Argos ve İstanbul’un 80 ve 90’lardaki sayıları ve bir kitabı ödünç aldım iki günlüğüne… Kitap Turgay Tuna’nın ‘Hebdomon’dan Bakırköy’e’ adlı kitabı. Bazı bölgeler için bazı insanlar şanstır; Turgay Tuna

Devamı »
Ortaköy

Suzan (Dilek) Apartmanı

Mimar Erhan İşözen’in “Bir Semtin Arayüzü: Ortaköy (1989-2019)” adlı YEM Yayın’dan çıkan kitabını ne kadar övsem az. Keşke her semtin böyle bir ‘orada büyüyeni’, ‘gönül vereni’, bileni, araştıranı, zamanını ayıranı olsa ve böyle kitaplarımız olsa. Kitap her ne kadar başlangıç olarak 1989 tarihini verse de, içinde

Devamı »
Basınköy

Namık Kemal Apartmanı

Gazeteci Umur Talu ile çok kısa dönem, biraz da mesafeli olarak çalışabildik. Ama kendisini çok beğenir, severim.  Tahayyülüm öyle ki, o ve ailesi, İstanbul, evler, mahalleler açısından anı zengini insanlar… “Bize bir ev, bir bina yazar mısınız?” dedim, kırmadı beni. Kısa süre içinde bir yazı

Devamı »
Emirgan

Rum Patrikhane Konaklama Evi – Sabar Köşkü

Neslihan Aşıcıoğlu, pırıl pırıl bir genç hanım; gastronomi okuyor. Aynı zamanda genç bir girişimci; ev yapımı meze işine ortak, kendi zeytinyağı markaları da var. Sahaflar Derneği’nin 2021 Ekim ayının ilk günlerinde Beşiktaş’ta düzenledeği festivalde ben de ‘Sahaflarda apartman dedektifliği yapmak’ konulu bir konuşma yapıyordum. Neslihan

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.