Billur Apartmanı

Sevgili Halil Kendir de benim gibi şehir dedektiflikleri peşinde olduğundan kendisini ve şahane fotoğraflarını ilgiyle takip ediyorum.

Geçenlerde paylaştığı, İstanbul dışındaki bir yapıyı, “Sitede bulunsa ne güzel olur” diyerek bu hesaba ‘istedim’. O yapıyı bana bir de ‘bonus’ ile göndermiş. Ba-yıl-dım.

Bir dönemin ‘inceliklerine’, bugüne gelen sürprizlere hayranım. 

Buyrunuz konuk yazarım Halil Kendir:

KEMANLI BİR KAPININ PEŞİNDEN…

“‘İstanbul’da Konut Girişleri ve Kapılar’ (Yazarları- Vedia Dökmeci, Hülya Yürekli, Fatma Erkök- 1996) isimli kitapta gördükten sonra hemen yola düşüp Talimhane’deki keman süslü bu romantik kapıyı güncel haliyle fotoğraflamak istemiştim.

Lamartine Caddesi’ni aşağı yukarı alt üst etmeme rağmen kapıyı bir türlü göremiyordum. Hayalkırıklığı ile ayrılırken bir otelin fotoselli açılır kapanır kapısı kapandıktan sonra iki yapboz parçasının birleşmesi ile bir keman belirdi. Bu aradığım yerdi. Bir dedektif edasıyla mekânı bulmuş olmama sevinmekle birlikte kapı ve bir parçası olduğu Billur Apartmanı’nın 2004 yılında yıkılarak yerine yüksek katlı bir otel inşa edilmiş olması üzüntü vericiydi. 

Keman o günlerin hatırası olarak paslanmaz çubuklarla iki cam arasına işlenmişti.

ŞEN APARTMANI’NDAKİ LİR

Kitaba göre, yine aynı caddede Şen Apartmanı‘nın Lir işlenmiş bir kapısı olmalıydı. Onu da bulmakta zorlandım. Ancak, tüm cephesi güvenlik perdesi ile kapatılmış restorasyon çalışması yapılan bir binanın şantiye tanıtım tabelasında buldum! Billur’daki büyük kayba rağmen bu yapının cephe planında ‘lir’e yer veriliyor olması ve korunuyor olması pek güzel.

DENİZKIZI EFTELYA İLE KEMANİ SADİ IŞILAY

Ofise döndüğümde cadde üzerinde karşılıklı yer alan bu iki apartman sahiplerinin inşa sürecinde birbirlerine nazire yapmış oldukları düşündüm. Biraz araştırma sonrası düşünemediğim bir sürprizle karşılaştım. Her iki yapı da aynı kişi için inşa edilmişti; ses sanatçısı-kantocu Denizkızı Eftalya (Atanasia Yeorgiadu).

1891 yılında doğan Eftalya Hanım, 78 devirli taş plakların yeni yaygınlaştığı dönemlerde ünlenen bir kadın plak yıldızıydı ve Türk Müziği’nin en büyük kemanilerinden Sadi Işılay’la evliydi. Kapıdaki kemanın Sadi Işılay Bey’e atfedildiğini rahatlıkla anlayabiliyoruz.

Bir nefis detaynda şu: Şen apartmanının satılmadan önceki adı Ses apartmanıydı. Karşılıklı iki apartman: “Billur Ses” ne de güzel tanımlıyor Denizkızı Eftalya’yı.

15 Mart 1939’da vefat eden ve Şişli Rum Ortodoks Mezarlığı’nda yatmakta olan Atanasia Yeorgiadu’yu saygıyla yâd ediyorum.

Son bir not; sözelci arkadaşlarıma her daim büyük bir saygı duyuyorum. Bir insanın düşündüklerini yazıya dökememesi, bir şeyler karalamaya çalışırken ecel terleri dökmesi çok fena çok…”

• Edit; yazıyı yayımladıktan yaklaşık 1 ay sonra, tesadüf en çok ilgimi çeken Mimarlardan Arif Hikmet Koyunoğlu hakkında kapsamlı bir metin bulmuş okuyordum; Denizkızı Eftelya (Billur Apartmanı) da binalarından sayılıyor! Böylece bir mimar ile binasını da eşleştirmiş olduk. 
• İkinci edit, mimar Seda Özen yazmış; otel olana kadar Tomris Uyar bu binada oturuyormuş.