Atıfet Apartmanı

İstanbul’da, Moda Atıfet Sokak’ta yürürken ilk önce adına, sonra da o ismin yazılış özenine tutulduk kardeşim Aslı’yla.

Yakınına gidince gördüm… Bir binada mimarının adını taşıyan bir tabela görmek benim için nasıl büyük bir mutluluk nedeni bilemezsiniz.

E mimar da mimar hani; Emin Halid Onat.

Onat, Mimarlar Odası’nın ilk üyesi, İstanbul Teknik Üniversitesi’nin kurucusu ve ilk dekanı. Pek çok önemli yapının ve tabii ki Anıtkabir’in iki mimarından -Orhan Arda ile birlikte- biri kendisi…

Moda Muhtarlık Meclisi asmış bu plaketi.

Onat hakkında söylenecek şey çok da, meraklarım var.

Yapı, 1957’de “Sporel Apartmanı” ismiyle yapılıyor. Çok da makul bir nedeni var.

“Zeki Rıza Sporel ile ilgisi var mıdır?” diye baktım ki, e tabii! Arazide daha önce Zeki Rıza Köşkü varmış.

Zeki Rıza Sporel, 1898 doğumlu efsanevi sporcu. 19 yıl boyunca Fenerbahçe, 16 kez de Milli Takım forması giymiş, 10 kere kaptanlık yapmış, 352 maçta 470 gol atmış. Teniste bile Türkiye’yi temsil etmiş. Kardeşleri de futbolcu. Sporel soyadını da ona Atatürk vermiş. Bir dönem milletvekilliği de yapmış. Sporel, Moda Deniz Kulübü’nün de kurucularından ki, kulüp binası yapımına ilk Emin Onat’ın projesi ile başlanmış.

Moda tarihçesinde önemli yerleri olan Whittall Ailesi’nin kızları Hazel Hanım ile Zeki Bey, 1939 yılında evlenmişler.

Bu binayı da Zeki Bey yaptırmış.

Bu kadar metin için pek çok kaynak okudum ama şunu bulamadım; “Sporel Apartmanı niye Atıfet adını aldı?”

Sokağın adı da apartman ile aynı. A ve B Bloklu apartmanın yapısından belli; dış cephesine kimse saygısızlık etmemiş, balkonlar kapatılmamış.

Apartmanın adının yazılışından, dışındaki mimar bilgisi veren tabelaya kadar her şey özenli… Zeki Rıza Bey kıymetli biri.

Ne zaman, niye oldu acaba bu?

İşte bazen soruları sosyal medyadan sormak faydalı olabiliyor.

Bu hikâyeler, ‘ortalığa yazılınca’ binada yaşayanlarla, mahalleliyle, komşularla, özellikle de aile üyeleriyle tamamlanan bir yeni metin oluşturabiliyor.

Sevgili Sarp Evliyagil hemen Zeki Rızazorlu’ya yöneltmiş soruyu, o da dedesinin yaptırdığı bina hakkındaki en doğru bilgiyi vermiş tabii ki…
Bilgimiz aileden yani 🙂

Zeki Rıza Bey, apartmana Sporel isminin verilmesini ‘gösteriş’ gibi görmüş ve apartmana sokağın ismini vermeyi uygun görmüş.

E Atıfet’in anlamı da güzel; “İyilik, bağış, lütuf, karşılık beklemeden gösterilen sevgi” gibi anlamlara geliyor.

Emin Onat, 1908 yılında İstanbul’da doğdu. Beyazıt Numune Mektebi ve Vefa Sultanisi’nden sonra 1926’da (sonradan Yüksek Mühendis Mektebi olan) Mühendis Mektebi’ne girdi.

Üstün başarısı nedeniyle üçüncü sınıftayken bu okula öğretim üyesi olmak üzere seçildi ve eğitimini tamamlaması için İsviçre’deki Zürich Teknik Üniversitesi’ne gönderildi. Burada gördüğü öğretim süresince, Otto Rudolf Salvisber’in öğrencisi oldu. Mimarlık eğitimini 1934’te tamamlayarak Türkiye’ye döndü.

1935’te Yüksek Mühendis Mektebi Mimarlık Şubesi’ne müderris yardımcısı olarak atandı. 1938’de profesör oldu ve bu okulun mimarlık şubesi başkanlığına getirildi. 1943’te Yüksek Mühendis Okulu İTÜ’ye dönüştürülünce, yeni kurulan Mimarlık Fakültesi”nin ilk dekanlığına seçildi ve iki dönem bu görevi sürdürdü. 1950-1953 yılları arasında İTÜ’nün rektörlüğünü yaptı. 1954-1957 yılları arasında İstanbul Milletvekilliği yaptıktan sonra üniversitedeki görevine döndü.

Emin Onat genel olarak tasarımlarında, yapıyı işlevlerinden yola çıkarak biçimlendirmeye yönelik çağdaş mimarlık ilkelerini tanımış, bunları daha sonraki tasarımlarında uygulamıştır. Onun bu özelliği, çağdaş yapılarda eski Türk mimarlığına özgü öğelerin kullanılmasıyla, ulusal bir mimarlık yaratılabileceğinin düşünüldüğü bir dönemde, mimarlar arasında bir denge sağlaması açısından önem taşır.

Emin Onat, Türkiye’yi bir çok ulusal ve uluslarası platformda temsil etti. Uluslararası Mimarlar Birliği (UIA) Türkiye kesiminin çekirdeğini kurdu ve 1948’de Lozan”da yapılan ilk genel kurula katılan Türk mimarları arasında yer aldı. Mimarlık alanındaki çalışmaları nedeniyle, 1946’da Britanya Kraliyet Mimarlık Enstitüsü (RIBA) tarafından onursal yazışman üyeliğine seçildi. 1956”da AFC’deki Hannover Teknik Üniversitesi’nden onursal doktorluk ünvanı alan Emin Onat 17 Temmuz 1961 tarihinde İstanbul’da aramızdan ayrıldı.

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

2 Yorumlar
  • Pingback:Marmara Apartmanı | Her Umut Ortak Arar
    Tarih: 01:23h, 08 Kasım Cevapla

    […] Atıfet (Sporel) Apartmanı‘ndan bahsetmiş, Anıtkabir’in de mimarlarından Emin Halid Onat ile onun kadar çizgi […]

  • Onur
    Tarih: 15:40h, 19 Eylül Cevapla

    Tanıl Bora, Süleyman Demirel biyografisinde (s 75) şöyle diyor: 1963’te, İstanbul Belediye Başkanlığına adaylık konusunda onu ikna için “Faruk Sükan Demirel’i Karadeniz Ereğli’deki ofisinden alıp İstanbul’a getirmiş. Moda’da Zeki Rıza Sporel’in evinde müzakere etmişler, Vaniköy’de harap bir yalıda Saadettin Bilgiç ile birlikte gecelemişler.”

    Zeki Bey aynı zamanda eski DP milletvekili.

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Şişhane

Décugis Evi

Meşrutiyet Caddesi ile Tünel meydanına çıkan merdivenlerin köşesindeki bina. “Miss Pizza’nın karşısında Sushi Express’in olduğu yapı” desem…. İstanbul’u, oraları bilen bilir. Artık bir otel… Bodrumuyla birlikte 4 katlı tasarlanmış, sonradan 6 kata yükseltilmiş. Bir penceresinin kilit taşından anlıyoruz ki, yapım yılı 1895.  Levanten Décugis ailesi

Devamı »
Tarlabaşı

Ferah Apartmanı

Beyoğlu sokaklarına biraz aşinaysanız yine önünden geçerken hiçbir bilgi alamayacağınız ama şimdi hap gibi okuyacağınız bir bina metni ile karşınızdayım… Şöyle ki, bu güzel bina -Art Nouveau dediğin güzel görünüyor Allah için- bir süredir bayağı bakımsız, evsizlerin geçici olarak konakladığı bir bina durumundaydı. Bende her

Devamı »
Osmanbey

Sebat Apartmanı

70 yıllık bekleyiş, 70 yıllık sabır, acı… O anlatırken, her sene toplandığımız, Hrant Dink’in önünde öldürüldüğü binanın ismine bakıyordum: Sebat! Bir sembol gibi, bir heykel gibi… ALGUADİŞ’İN ESERİ Halaskargazi Caddesi üzerindeki Sebat Apartmanı 1920’lerin ortasında Mimar Rafael Alguadiş tarafından tasarlanıp inşa edilmiş. Alguadiş, burada daha

Devamı »
Tomtom

Yeni Çarşı Caddesi No: 33

DESENİN NE SAKINCASI VAR? Apartmanın adını bilmiyorum. Beyoğlu’nda Tomtom tarafından, Boğazkesen’den Galatasaray meydanına çıkan Yeni Çarşı Caddesi üzerinde no: 33. Geçenlerde Nazif Can Akçalı (Instagram’da @ncaisme) bana ilk dört fotoğrafı göndererek, “Üçüncü katta tadilat var şu günlerde… Giriş böyle, umarım üzerini kapamazlar” yazmıştı. Açıkçası “Yok yahu niye

Devamı »
Ziyapaşa

Emin Gökçe Evi

Kaynaklarım Altın Şehir Adana Dergisi’ndeki Haluk Uygur yazısı (çok güzel) ile benzer temalar barındıran Güney Mimarlık Dergisi’nden mimar Hakan Kısacık’ın yazıları… EVET, CAHİT ARF’IN KARDEŞİ 1924 yılında Adanalı olmuş Arf ailesi… Arf soyadı Arifi isminin kısaltılmışı imiş. Selanik’ten Adana’ya Posta Müdürü olarak atanan Yusuf Arifi

Devamı »
Göztepe

Hitit Apartmanı

İnsanlarda bazen şöyle bir algı oluşturduğumu düşünüyorum; elimde sihirli bir kitap var, biri bana bir apartman fotoğrafı gönderdiğinde, ben hemen o apartmanın nerede olduğunu, ismini çözüp tarihiyle ilgili tak diye elimdeki kaynaklardan bilgi alabiliyorum. Ama sizi temin ederim ki öyle bir şey yok:) Hitit Apartmanı

Devamı »
Harbiye

Belvü Apartmanı

Binanın altındaki kuruyemişçi bunu saklamak için elinden geleni yapsa da, Art Deco sundurma, o kapı, binanın dışını süsleyen oyma güller, çiçekler… Başınızı hafif kaldırdığınız anda incelemeye koyulacağınız Belvü, Elmadağ’ın en güzel apartmanlarından biri…  Büyük şehirlerde pek çok Belvü Apartmanı, misal Ankara’da Belvü Palas var(mış). Fransızca

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.