Atıfet Apartmanı

İstanbul’da, Moda Atıfet Sokak’ta yürürken ilk önce adına, sonra da o ismin yazılış özenine tutulduk kardeşim Aslı’yla.

Yakınına gidince gördüm… Bir binada mimarının adını taşıyan bir tabela görmek benim için nasıl büyük bir mutluluk nedeni bilemezsiniz.

E mimar da mimar hani; Emin Halid Onat.

Onat, Mimarlar Odası’nın ilk üyesi, İstanbul Teknik Üniversitesi’nin kurucusu ve ilk dekanı. Pek çok önemli yapının ve tabii ki Anıtkabir’in iki mimarından -Orhan Arda ile birlikte- biri kendisi…

Moda Muhtarlık Meclisi asmış bu plaketi.

Onat hakkında söylenecek şey çok da, meraklarım var.

Yapı, 1957’de “Sporel Apartmanı” ismiyle yapılıyor. Çok da makul bir nedeni var.

“Zeki Rıza Sporel ile ilgisi var mıdır?” diye baktım ki, e tabii! Arazide daha önce Zeki Rıza Köşkü varmış.

Zeki Rıza Sporel, 1898 doğumlu efsanevi sporcu. 19 yıl boyunca Fenerbahçe, 16 kez de Milli Takım forması giymiş, 10 kere kaptanlık yapmış, 352 maçta 470 gol atmış. Teniste bile Türkiye’yi temsil etmiş. Kardeşleri de futbolcu. Sporel soyadını da ona Atatürk vermiş. Bir dönem milletvekilliği de yapmış. Sporel, Moda Deniz Kulübü’nün de kurucularından ki, kulüp binası yapımına ilk Emin Onat’ın projesi ile başlanmış.

Moda tarihçesinde önemli yerleri olan Whittall Ailesi’nin kızları Hazel Hanım ile Zeki Bey, 1939 yılında evlenmişler.

Bu binayı da Zeki Bey yaptırmış.

Bu kadar metin için pek çok kaynak okudum ama şunu bulamadım; “Sporel Apartmanı niye Atıfet adını aldı?”

Sokağın adı da apartman ile aynı. A ve B Bloklu apartmanın yapısından belli; dış cephesine kimse saygısızlık etmemiş, balkonlar kapatılmamış.

Apartmanın adının yazılışından, dışındaki mimar bilgisi veren tabelaya kadar her şey özenli… Zeki Rıza Bey kıymetli biri.

Ne zaman, niye oldu acaba bu?

İşte bazen soruları sosyal medyadan sormak faydalı olabiliyor.

Bu hikâyeler, ‘ortalığa yazılınca’ binada yaşayanlarla, mahalleliyle, komşularla, özellikle de aile üyeleriyle tamamlanan bir yeni metin oluşturabiliyor.

Sevgili Sarp Evliyagil hemen Zeki Rızazorlu’ya yöneltmiş soruyu, o da dedesinin yaptırdığı bina hakkındaki en doğru bilgiyi vermiş tabii ki…
Bilgimiz aileden yani 🙂

Zeki Rıza Bey, apartmana Sporel isminin verilmesini ‘gösteriş’ gibi görmüş ve apartmana sokağın ismini vermeyi uygun görmüş.

E Atıfet’in anlamı da güzel; “İyilik, bağış, lütuf, karşılık beklemeden gösterilen sevgi” gibi anlamlara geliyor.

Emin Onat, 1908 yılında İstanbul’da doğdu. Beyazıt Numune Mektebi ve Vefa Sultanisi’nden sonra 1926’da (sonradan Yüksek Mühendis Mektebi olan) Mühendis Mektebi’ne girdi.

Üstün başarısı nedeniyle üçüncü sınıftayken bu okula öğretim üyesi olmak üzere seçildi ve eğitimini tamamlaması için İsviçre’deki Zürich Teknik Üniversitesi’ne gönderildi. Burada gördüğü öğretim süresince, Otto Rudolf Salvisber’in öğrencisi oldu. Mimarlık eğitimini 1934’te tamamlayarak Türkiye’ye döndü.

1935’te Yüksek Mühendis Mektebi Mimarlık Şubesi’ne müderris yardımcısı olarak atandı. 1938’de profesör oldu ve bu okulun mimarlık şubesi başkanlığına getirildi. 1943’te Yüksek Mühendis Okulu İTÜ’ye dönüştürülünce, yeni kurulan Mimarlık Fakültesi”nin ilk dekanlığına seçildi ve iki dönem bu görevi sürdürdü. 1950-1953 yılları arasında İTÜ’nün rektörlüğünü yaptı. 1954-1957 yılları arasında İstanbul Milletvekilliği yaptıktan sonra üniversitedeki görevine döndü.

Emin Onat genel olarak tasarımlarında, yapıyı işlevlerinden yola çıkarak biçimlendirmeye yönelik çağdaş mimarlık ilkelerini tanımış, bunları daha sonraki tasarımlarında uygulamıştır. Onun bu özelliği, çağdaş yapılarda eski Türk mimarlığına özgü öğelerin kullanılmasıyla, ulusal bir mimarlık yaratılabileceğinin düşünüldüğü bir dönemde, mimarlar arasında bir denge sağlaması açısından önem taşır.

Emin Onat, Türkiye’yi bir çok ulusal ve uluslarası platformda temsil etti. Uluslararası Mimarlar Birliği (UIA) Türkiye kesiminin çekirdeğini kurdu ve 1948’de Lozan”da yapılan ilk genel kurula katılan Türk mimarları arasında yer aldı. Mimarlık alanındaki çalışmaları nedeniyle, 1946’da Britanya Kraliyet Mimarlık Enstitüsü (RIBA) tarafından onursal yazışman üyeliğine seçildi. 1956”da AFC’deki Hannover Teknik Üniversitesi’nden onursal doktorluk ünvanı alan Emin Onat 17 Temmuz 1961 tarihinde İstanbul’da aramızdan ayrıldı.

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on telegram
Telegram
Share on facebook
Facebook

YORUMLAR

1 Yorum

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Cevizlik

Bakırköy’de girişini M. Tezmen’in resimlediği bir apartman

Haziran ayında restorasyon uzmanı, yüksek mimar bir beyfendi, Engin Aktürk, Bakırköy’de kentsel dönüşüme giren bu binadan fotoğrafı Twitter’da benimle ve belediyeyle paylaşıp “Resmi koruyamaz mıyız?” diye sormuş. Ben mesajı o dönem görmeyip dün bir yorum üzerine fark ettiğim için önce heyecanlandım. M. Tezmen imzalı, belli

Devamı »
Karaköy

Alemdar Kardeşler Büro Binası (Şeref Hanı)

Öyle aynı ki ‘merak yolu’; çok güldüm.  Enteresan olan ise Erdal Bilgen’in aslen bir banka, bankacılık blogu yapıyor olması:) Kendisine bir e-posta attım, izin istedim. İlk defa hiçbir bilgisini kontrol etmeden bir yazıyı, birkaç cümle düzelterek yayınlıyorum. YARIŞMA DÜZENLENDİ AMA…. “1920 yılında yapılan Karaköy Palas’ın

Devamı »
İbradı

Ormana-Düğmeli Evler

Altınbeşik Mağarası, yılkı atları, 1100 yıllık anıt kestane ağacı ve doğasının yanı sıra kendine özgü mimarisi, tarihi ‘düğmeli evler’iyle de meşhur. İstanbul’da her gün ‘gidene’ üzülür, gidenin en azından kaydını tutmaya çalışır, doğaya, güzel mimari yapılara ve onlarla özdeşleşen başka bir yaşam tarzına yas tutarken,

Devamı »
Nişantaşı

Ralli Apartmanı

Dönem pandemi, yalan rakamlar da belli, tırsıyorum. Ama Ferda, önemli bir detay ekledi “Bu hafta Suriye Başkonsolosluğu kapalı”. Orası sakinken atladım gittim. Nişantaşı’ndan yolu geçenler bilir, -sanırım Suriye’nin Ankara Büyükelçiliği’nin kapanma kararından sonra böyle oldu- sokağa dev kalabalıklar taşıyor. O güzel apartmanda işiniz olsa giresiniz

Devamı »
Kefeliköy

Dikranyan Efendi Yalısı

Bu projeyle -sanal alemde de olsa- ne ilginç, ne güzel insanlar tanıyorum. Dimitri (Vafiadis) Daravanoğlu, yaklaşık 5 yıldır, sözlü tarihin izinde bir aile müzesi projesi üzerinde çalışıyormuş. O, Rum, Ermeni ve İtalyan asıllı bir ailenin İstanbul’daki son üyelerinden. Instagram’da yürüttüğü @2mi3museum Dimitri’nin Müzesi Projesi kapsamında

Devamı »
Asmalımescit

Asmalı Mescit 74, Asmalımescit 47

“1901 doğumlu gazeteci Fikret Adil Kamertan, Asmalımescit 74 adlı İstanbul’un bohem hayatını anlattığı, kendi ifadesiyle, “romanımsı hakikat, hakikatimsi roman”ında Asmalı Mescit’i böyle tanımlıyor. Çıkardığı Artist ve S.E.S. (Sanat, Edebiyat, Sosyoloji) dergileri alanında öncü yayınlar olarak biliniyor. Çalıştığı gazetelerde haber, fıkra, röportaj ve sanat eleştirileri yayınlanıyor;

Devamı »
Kabataş

M. Birkan Apartmanı

Yine bir gün kitapçı okuması yapıyordum; Müge ve Ali Cengizkan’ın ‘Haluk Baysal-Melih Birsel Rasyonalizmi’ kitabına bakarken şaşırdım. ‘Kabataş-Yarasa Sokak’ diyor, bir minik fotoğraf var, bina tanıdık. Bence orası Ayaspaşa’dır. Sarayarkası Sokak’tan Çiftevav’a dönerken tam köşedeki, merdivenlerin başındaki sarı bina… Baysal-Birsel ortaklığıyla yapılmış bir bina olduğuna

Devamı »