Side Müzesi

Açılış Yılı: 1963

Yüksek mimar Banu Uçak, Her Umut Ortak Arar’ın Instagram’daki ilk gününden bu yana en, en, en büyük destekçilerinden, moral kaynaklarımdan biri…

Paylaştı, görüş yazdı, destek verdi, ışık tuttu.

Ben de “Hadi yaz, hadi yaz” diyordum, bir oturuşta aynı aileye bağlı bir müze, bir de villa yazmış bize… İşte ilk yazı (diğeri Ragıp – Selma Devres Villası; buradan okuyabilirsiniz)…

Banu, iki de başlık önerisi yazmıştı bana: “Türkiye’nin bir köyde yapılmış ilk müzesi” ve Devlet eliyle yapılmayan ilk müze yapısı”… 

Konuk yazarım Banu Uçak’tan okuyalım:

ALTIN MADENİ BİYOGRAFİLER

Biyografi okumaya bayılıyorum. Hele yüzyılın başında bu topraklarda doğanların, her birini bir disiplinin Türkiye’deki kurucusu, öncüsü olarak bellediğimiz isimlerin bugünden bakıldığındaki kurgu sayılabilecek sertlikteki hayatlarını okumak çok sarsıcı. Yine de en çok umutta, her şeyin gelecekte bu günden daha iyi olacağına, kendilerinin de bu gelecekte payları olacağına dair bir ortak paydada buluşmalarına biraz özeniyorum doğrusu. Benim gibi meraklıysanız, ki apartman dedektifliğinden hoşlandığınıza göre öyle olduğunu var sayıyorum, biyografiler birer altın madeni.

ACIBADEM’DEKİ KÖŞK DE YAZILMAYI BEKLİYOR

Emine Çaykara’nın kaleme aldığı, YKY’den çıkan ‘Arkeoloji’nin Delikanlısı; Muhhibe Darga’ tam da böyle lezzetli bir biyografi. Muhhibe Darga’nın yaşam öyküsü aslında Türkiye’de arkeoloji disiplinin gelişiminin de öyküsü sayılabilir. Osmanlı burjuvası ailesinin sahip olduğu Acıbadem’de yaşadığı köşk, bugüne metruk bir yıkıntı olarak ulaşmış. Her Umut Ortak Arar okurları için izinin sürülmesini bekliyor. Ama kitabı okurken benim dikkatimi bambaşka bir yapı, daha doğrusu işveren profili, bir hami çekti.

ARİF MÜFİD MANSEL’E SAYGIYLA

Darga, anılarında hocası Arif Müfid Mansel’in; İstanbul Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nün öğrencileri tarafından dahi tanınmadığından şikâyet ediyor, Mansel’in Pamfilya’yı ortaya çıkararak bu bölgeyi Türk arkeolojisine mal ettiğini, Side ve Perge’yi de Mansel’e borçlu olduğumuzu hatırlatıyor. Tam da bu noktada Side arkeoloji müzesinin, arkeologların çabaları ile Devres ailesinin sponsorluğunda kurulduğunu aktarıyor.

ACABA ONLAR OLABİLİR Mİ?

Bugün için bile Türkiye’de oturmuş bir sponsorluk müessesesinden bahsettmek güçken 1960’larda henüz turizm radarına girmemiş bir küçük Akdeniz kasabasında kazıları destekleyerek, bir arkeoloji müzesinini fonlayan Devres’ler acaba Bebek’te önünden geçen herkesin dikkatle incelediği, saf modernist, yalın çizgilere sahip, üstelik özgünlüğünü koruyan, iki katlı yol yalısının sahibi Devres’ler olabilir mi acaba dedim kendime. Açıkçası arkeolojik kazıları destekleyen, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk müteahhit-mühendislerinden birinin Ernst Egli’den modernist bir konut tasarımı talep etmesi çok makul geldi. Nitekim öyleymiş.

HEM SPONSOR OLDU, HEM ÇALIŞTI

Öncelikle Devres’lerin hamiliğini yaptıkların Side Müzesi’ne değinmek gereğini hissediyorum. Ahmet Müfit Mansel’in 1963 yılında Side Arkeoloji Müzesi’nin açılışında yaptığı konuşmasında, kent merkezinde yer alan, kemer ve kubbeleri yıkılmış olmakla beraber kalın duvarları ayakta duran geç antik devre ait hamam binasının tâmir ve restorasyonunun tüm masraflarının Y. Müh. Ragıp Devres ve eşi Selma Devres tarafından karşılandığını ilan ediyor. Ragıp Devres’in sadece gerekli bedeli karşılamakla kalmayıp, büyük bir enerji, gayret, merak ve hattâ titizlikle restoratör mimar Dr. A. Machatschek ile birlikte bizzat restorasyon sürecinde çalıştığını, restorasyon konusunda uzman eksikliğine rağmen başarılı bir yapı elde edilmesinde Ragıp Devres’in emeğinin de çok olduğunu yine Ahmet Müfid Mansel’in aynı konuşmasından öğreniyoruz .

“Ragıp Devres bu desteği ile Türk kültür tarihinde yeni bir çığır açmıştır. Çünkü Türkiye’de ilk defa olarak devlet hazinesine yük olmaksızın şahsi bir para ile bir müze yapılmıştır. Bu hususu sayın Devres’lerin yurdumuzda kökleri pek eski devirlere dayanan vakfetme âdetini canlanmış olduğu şeklinde de ifade edebilirim.”

USTALARA SAYGI

Devres’lerin bağışı ile yapılan müze gerçekten özel teşebbüsün fonladığı ilk müze midir bilemiyorum ancak her halükarda dikkat çekici, önemsenmesi gereken bir yapı öyküsü. Kültür bakanlığına göre Side Müzesi bir köyde inşa edilen ilk müze. 1963’teki açılış konuşmasında Ragıp Devres’in Hasan, Ibrahim ve Re’fet ustalar başta olmak üzere çalışan bütün usta ve işçilerin mesaini teşekkürle anması bugün dahi kalbimi ısıtıyor.

İYİ Kİ RÖLYEFLER YAPILMIŞ

Side Müzesi bugün hala Devres’lerin hamiliğini yaptığı restore edilmiş Roma hamamında hizmet veriyor. Kültür bakanlığının müze tanıtımında Arif Müfid Mansel’e atıf var. Ancak Devres’lerden söz edilmiyor. Neyseki zamanında Romalılar’dan ilham alan Mansel ve İnan, büyük bir jestle Devres çiftinin isimlerini ve büstlerini  bir taş rölyef olarak yapı içine yerleştirmişler. Nasıl biz Pamfilya’yı uzun yıllar sonra taşın zamana, zemine ve hakim ideolojiye direnme gücü sayesinde keşfettiysek, Pamfilya’nın keşfinin hamiliğini yapanlar da yine aynı taşın gücü ile kalıcı oldular.

BU YAZIYI PAYLAŞIN:

WhatsApp
Email
Twitter
LinkedIn
Telegram
Facebook

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış.

Bir yorum yazın

DİĞERLERİ

Beylerbeyi

Jak Kamhi Villası

Çok söylüyorum, hep söyleyeceğim kentteki değişimleri anlamanıza yarayacak, tarihe doğru bakmanızı sağlayacak “kayıt yok”; olan kayıt düzensiz, bağlamsız, dolayısıyla neredeyse yararsız. Kopuk. Salt, arşiv hizmetiyle, mimari ve tasarım alanında yapmaya çalıştıklarıyla nadir “şükür var” dediklerimden. Havuzu önüne almış Jak Kamhi Villası fotoğrafını ilk Salt’ın arşivinde

Devamı »
Karaköy

Tahir Han

Şu hesap daha bebekken, benim hikâyesini aradığım binalar hakkında araştırma yapıp bulduklarını bana gönderen isimlerden biridir mimar Serkan Yetgin. Birkaç yazı da yazdı, sonra beni unuttu:) Yıllardır önünden geçerken, her seferinde ‘Mimar Vedad’ imzasını görüntüleyip “Eve gidince araştırayım” dediğim Tahin Han’ı yazmış! E-postamda görünce pek

Devamı »
Çankaya

Koruk Apartmanı

Burada daha önce de söylemişimdir; ‘Tevâfuk’ çok sevdiğim bir kelime; hakedilen, haklı tesadüf demek… Bu da bir teevâfuk mudur? Nasıl Olunur için Arif Keskiner ile söyleşeceğiz… Okuyorum. Arif Bey, Ergin Günçe’den bahsediyor… Sonraları ‘Komünist Arif’ lakabını bili almasına yol açacak Nazım Hikmet şiirleriyle, sonrasında oğlu

Devamı »
Çankaya

Işık Apartmanı

“Ayrancı Semti, Ankara’nın en eski yerleşim yerlerinden biridir. Ayrancı herkesin herkesle bir yerden tanışık olduğu, şehrin merkezine yürüme mesafesi yakınlığında, çoğunlukla memur, akademisyen, öğrenci ve kedilerin yaşadığı, sessiz ve alabildiğince yeşil bir topoğrafyaya sahiptir. Ayrancı kendi has mimari yapısıyla da dikkat çeker. Ankara civarındaki kıymetli

Devamı »
Nişantaşı

Prof. AA (Ahmet Ağaoğlu) Evi

Bastığımız, oturduğumuz yeri bilmek tanımak ne kadar önemli… Nişantaşı’nın en popüler sokaklarından Avukat Süreyya Ağaoğlu Sokak. Hani Kruvasan gibi rağbet gören lokantalar, çok güzel apartmanlar var. Peki oradaki köşkten, sonra sadece 28-29 sene ayakta kalan muhteşem Sedad Hakkı Eldem Evi’nden haberiniz var mı? Fotoğraflarından neredeyse âşık

Devamı »
Kuzguncuk

Hayri Onur Yalısı

“Çağdaş sanatın Türkiye’deki öncülerinden Füsun Onur (ikili fotoğrafta sağda) ile ablası İlhan Onur, doğup büyüdükleri ve halen yaşamakta oldukları Kuzguncuk’taki Hayri Onur Yalısı’nı, ileride müze-ev olarak ziyarete açılması ve içeriğini Arter’in oluşturacağı misafir sanatçı programlarına ev sahipliği yapması arzusuyla Vehbi Koç Vakfı’na bağışlama kararı aldılar.” Bana gelen basın bültenindeki haber bu idi… Ancak ben aynın

Devamı »
Galata

Sadık Paşa Apartmanı

Konuk yazarım iç mimar Didem Avincan, kendisi niye “Sadık Paşa Apartmanları”nı yazdığını detaylı anlatıyor zaten… Hemen sözü ona bırakıyorum, sadece, karıştırılmasın diye zamanında “Sadık Paşa Apartmanları” diye iki bina olduğunu, sonradan tek -kapısında aslan olan- binanın Sadık Paşa Apartmanı olarak anılmaya başlandığını belirteyim. Şimdi binalardan

Devamı »
Büyükada'nın Yaşlanmayan Modernleri
Hasan Çalışlar Arşivi

Çok sevdiğim mimar Hasan Çalışlar’ın, Instagram’da oluşturduğu ve “Büyükada’nın Yaşlanmayan Modernleri” adını verdiği arşivine, bundan sonra sitenin bu bölümünden ulaşabileceksiniz.